Rome dag 3

Forum Romanum 1/3

De oorsprong van Rome, het oude Forum Romanum en het Forum als politiek centrum

de oorsprong van Rome
mouseover
maquette Rome

foto’s: Martin G.Conde en Tony Geneva

 

Video huidige eiland in de Tiber

foto: Wind Watcher

De eerste bewoners van Rome, de Latijnen, hebben op de Palatijn geleefd. Het was een herdersvolk. Door archeologisch onderzoek zijn nog enkele paalgaten gevonden van dit volk zodat de hutten waarin zij leefden gereconstrueerd konden worden. Hier een Nederlandse site van Wiebe Koopmans met goede teksten en afbeeldingen over het Forum Romanum en bij Wikipedia is ook de nodige informatie te vinden.

1. Video Remus en Romulus en de  stichting van Rome (2.49 minuten)
2. Video hoorcollege hut van Romulus professor Kleiner Yale University (begint bij 3.25 minuten)

Romulus hut en het dorp op de Palatijn
mouseover
Romulus Palatijn

Heden ten dage zijn de paalgaten onder een afdakje van golfplaten nog steeds te zien. Dit wordt de hut van ‘Romulus’ genoemd.

paalgaten van de zogenaamde Romulushut onder de golfplaten
mouseover
Hut Romulus Palatijn

Op de twee naburige heuvels, de Capitolijn en de Esquilijn, woonden de Sabijnse herders. Het terrein, een dal, tussen deze heuvels is het Forum Romanum. De Romeinse en Sabijnse dorpen op de drie heuvels groeiden zo snel dat zij hun woongebied wel moesten uitbreiden naar de hellingen van de heuvels richting het dal.

 

De mythe en de stichting van Rome

De stichter van Rome zou van Aeneas afstammen. Aeneas was uit Troje gevlucht en landde na veel omzwervingen in Italië. Een later familielid van Aeneas was Rhea Silvia. Zij kreeg een tweeling van de god Mars: Romulus en Remus. Deze tweeling werd door hun oom Amulius, broer van de vader van Rhea Silvia, in de Tiber gegooid en hun moeder Rhea werd gegeseld en vervolgens gedood. Het mandje met de tweeling baby’s landde bij een oever van de Tiber. De kinderen werden door een wolvin gevoed.

de wolf met Romulus en Remus
Video Remus en Romulus en de  stichting van Rome
(2.49 minuten)

mouseover
wolf Romulus Remus

Groot geworden gingen zij terug naar de plek waar het mandje aangespoeld was nabij een heilige vijgenboom. Wie van de twee moest nu koning worden van deze streek en zijn naam geven aan de stad? Zij raadpleegden de Goden. Remus ging naar de Aventijn en Romulus naar de Palatijn. Hier trokken zij om hun standplaats een ring in het zand. Beiden keken naar de lucht boven hen wachtend op een teken van de goden. Remus zag zes gieren die binnen de kring rond de Palatijn doordrongen. Hij snelt naar beneden om dit heugelijke nieuws aan Romulus te vertellen, maar dan ziet hij dat er in de kring van Romulus maar liefst twaalf gieren vliegen. Er ontstond grote verwarring. Wat hebben de goden nu bedoeld? Wie was nu koning? Een felle woordenstrijd tussen de tweeling mondde uit in een gevecht. Er vloeide bloed en Remus werd gedood.

Volgens sommige schrijvers doodde Romulus Remus in zijn legerkamp. Zo werd Romulus de eerste koning en kreeg de nieuwe stad ook de naam van deze koning. De bevolking van de nieuwe stad nam nauwelijks toe. De Romeinen hadden te weinig vrouwen. Romulus verzon een list. Er werd een groot feest gehouden waarbij ook de naburige volkeren, de Sabijnen op de Capitolijn en de Esquilijn werden uitgenodigd. Onverwacht op een afgesproken teken, grepen Romeinen de jonge Sabijnse vrouwen. Zij werden binnen de stadspoort gesleurd en gedwongen te trouwen. Er dreigde oorlog. De jonge pas getrouwde vrouwen losten het conflict op door tussen de partijen te gaan staan: ‘stop met de oorlog, want hoe het ook afloopt wij zullen altijd verliezen. Als de Romeinen winnen, verliezen we onze vaders en broers, maar als de Sabijnen winnen verliezen we onze mannen.’

Volgens deze legende werd Rome in 753 v. Chr. gesticht. Dit tijdstip blijkt aardig te kloppen. Etrurië, ten noorden van Rome, begint zich sterk te ontwikkelen en Cumae, ten zuiden van Rome, wordt door de Grieken gesticht. Deze twee gebieden dreven handel met elkaar. De Etrusken handelden vooral in brons (in Etrurië werd koper en tin gedolven) dit werd verhandeld voor onder meer Grieks aardewerk. De Palatijn en de Capitolijn lagen precies op een belangrijk knooppunt van handelswegen van noord naar zuid. Via de Tiber kon je van zee tot aan het eiland in de Tiber met de boot komen, dicht bij de Palatijn en Capitolijn. Bovendien kruisten twee wegen van Etrurië naar Campanië de Tiber en wel precies bij een eiland in deze rivier. Deze plek was voor de karren met goederen makkelijk doorwaadbaar.

 

Etruskische koningen de baas in Rome van ca. 617-509 v. Chr.

De eerste Etruskische koning, Tarquinius Priscus, die Rome geannexeerd had, heeft de Cloaca Maxima (grote riool) aangelegd. Voor meer informatie over deze riool klik hier bij Wikipedia of bij vroma.org en voor de loop van de cloaca maxima zie plattegrond.

ingang Cloaca Maxima
riool
anno 1814 C.W. Eckerberg
 Video Cloaca Maxima
uitlaat in de Tiber
mouseover
Cloaca Maxima ingang en uitlaat Tiber Rome

 

Cloaca Maxima

Cloaca Maxima Rome

foto: cloacamaxima

Hierdoor werd de drassige bodem van het gebied aan de voet van de Palatijn, de Capitolijn en de Esquilijn, drooggelegd. Tegelijkertijd werd de grond die als begraafplaats had gediend bestraat met kiezelstenen. Rond 575 v. Chr. worden er houten tempels op het oude forum gebouwd, die later vervangen worden door stenen en nog later, onder keizer Augustus, door marmeren gebouwen. Het Forum Romanum zal uitgroeien tot een belangrijk centrum van de politiek, religie, handel, rechtspraak, maar na 27 v. Chr. ook van de keizerlijke macht. Later zullen de keizers nog de keizerlijke forums aanleggen.

 

Het oude Forum Romanum

Volgens de mythe is het Forum ontstaan in 753 v. Chr. Na de roof van de Sabijnse vrouwen sluiten Romulus en de leider van de Sabijnen, Titus Tatius, vrede op de plek van het Vulcanal of Volconal (zie plattegrond: Shrine of Vulcan). Dit was de heilige plek, met een altaar, gewijd aan de God van het vuur Vulcanus. Van dit oude heiligdom zijn slechts enkele fragmenten tufstenen overgebleven. Het eigenlijke Forum Romanum is vrij klein. De plattegrond van het oude Forum Romanum ten tijde van de Romeinse Republiek.

Naast het hierboven besproken altaar van Vulcanal, waren hier nog andere belangrijke dingen aanwezig zoals een open plek in het plaveisel. Op deze open plek stonden een vijgenboom, een olijfboom en een wijnrank -de traditionele Italiaanse landbouwgewassen – met in het midden een beeld van Marsyas. Dit beeld van de sater Marsyas, die dacht beter panfluit te spelen dan de god Apollo, was een waarschuwing tegen hoogmoed en gold tevens als symbool van de burgerlijke vrijheid.

Forum Romanum open plek Rome

Bovendien was er nog de put Lacus Curtius (zie plattegrond: curtian pond). Deze heilige plek was volgens de legende een diepe kloof in de grond. De ruiter Marcus Curtius sprong in volle uitrusting met zijn paard in de kloof, waardoor deze zich voor altijd sloot.

reconstructie van de put van Lacus Curtius en de overblijfselen
mouseover
Lacus Curtius Forum Romanum
reconstructie van University of California Los Angeles

Tenslotte is er nog de Lapis Niger, maar hiervoor moet je wel een aantal treden afdalen om deze beroemde steen te bekijken.

Lapis Niger
ingang

Hier is een graf geweest en volgens sommigen zelfs het graf van Romulus. De steen bevat een tekst in het oudste Latijn. Bij Wikipedia en bij Wiebe Koopmans is meer te lezen over de Lapis Niger en het graf.

Het politieke centrum ligt in het noordwesten van het Forum

Forum Romanun
zicht vanaf de Palatijn
maquette
luchtfoto
mouseover
Forum Romanun zicht vanaf de Palatijn maquette
foto: Miss J

Dicht bij de Vulcanal lag de oudste plek waar de stamhoofden van de Sabijnen en de Romeinen vergaderden: het comitium. Later werd er de Curia gebouwd. De Curia grensde aan het comitium en is waarschijnlijk door de derde Etruskische koning, Tullus Hostilius, gebouwd. In het gebouw vergaderde de senaat en werden alle belangrijke beslissingen tijdens de Romeinse republiek genomen. De Curia van Hostilius, de eerste en de oudste brandde in 54 v. Chr. af en onder Julius Caesar werd er een nieuwe gebouwd de Curia Julius genaamd. De huidige Curia die er nog steeds staat, stamt uit de tijd van keizer Diocletianus (284- 305 na Chr.), de originele deuren hangen nu in het hoofdportaal van de San Giovanni in Laterano. Hier bij Le Plan de Rome zijn prachtige reconstructies en een video van de curia t.t.v. Julius te zien. Voor meer informatie over de Curia klik hier bij de site van Wiebe Koopmans.

Curia
Senaat
mouseover
Curia Senaat Forum Romanum
interieur van de Curia
mouseover
interieur van de Curia Forum Romanum
foto: Bart Mertens, Dodge en de reconstructie van het interieur

 

 

reconstructie van het exterieur en interieur Curia Julia
mouseover
reconstructie Curia Julia Forum Romanum
reconstructie van University of California Los Angeles

De rostra stond oorspronkelijk op het comitium. De rostra was een spreektribune waar redenaars de massa toespraken, vooral als er verkiezingen voor de senaat op komst waren. Vanaf 338 v. Chr. werd de rostra versierd met de ramstevens [rostra] van de schepen die de Romeinen veroverd hadden in de zeeslag bij Antium. De Griekse geschiedschrijver, Plutarchus, heeft nog beschreven hoe redenaars vanaf het comitium het publiek toespraken en het macabere gebruik om hoofden tentoon te stellen. (Klik hier bij Wikepedia als u meer wilt lezen over Plutarchus)

‘Wanneer ze het volk toespraken, bleef Tiberius Gracchus rustig op één plaats staan, maar Gaius was de eerste Romein die op het Sprekerspodium heen en weer liep en tijdens het spreken zijn toga van zijn schouder wierp […]. Bovendien intimideerde Gaius zijn gehoor met een spreekstijl die hartstochtelijk was op het pathetische af, maar hanteerde Tiberius een stijl die mild was en gericht op het wekken van mededogen. Tiberius’ woordkeuze was correct en goedverzorgd, die van Gaius meeslepend en briljant.’ (Plutarchus)
Meer informatie over deze twee broers: Wikipedia

 

Behalve de Gracchen hebben honderden anderen hier hun betogen afgestoken; hier werden gezantschappen ontvangen; hier werd in de winter van 43-42 de hoofden tentoongesteld van de slachtoffers van Marcus Antonius, Lepidus en Octavianus […] (Lendering)  Plutarchus beschreef de laatste momenten van Cicero: “Cicero hoorde [zijn achtervolgers] komen en gaf zijn dienaren opdracht de draagbaar (waarin hij vervoerd werd) neer te zetten waar zij stonden. Hij keek vastberaden naar zijn moordenaars. Hij was bedekt met stof; zijn haar was lang en warrig en zijn gezicht was pokdalig van zijn angsten – zodat de meeste omstanders hun gezicht bedekten terwijl Herennius hem doodde. Zijn keel werd doorgesneden toen hij zijn nek uit de draagbaar stak. Naar Antonius’ orders sneed Herennius zijn hoofd en handen af.” Hierop voegde Appianus deze woorden toe: “…de centurio trok zijn hoofd uit de draagstoel en sneed het van de romp; ook hakte hij de hand af waarmee Cicero zijn redevoeringen tegen Antonius als tiran had geschreven. Antonius was buiten zinnen van vreugde.”  (Wikipedia)

Svedomsky
Fulvia met het hoofd van Cicero

Het hoofd en de hand van Cicero hingen lange tijd op het Forum aan de ramstevens (schepen) van het Sprekerspodium waar hij altijd tot het volk sprak. Er kwamen meer mensen daarop af dan er ooit naar hem waren komen luisteren.’ (Plutarchus Lendering) Antonius en zijn vrouw gebruikten eerst zijn lichaam als demonisch amusement. Fulvia (Antonius’ derde vrouw) zou naalden in Cicero’s tong gestoken hebben. (Wikipedia)

Geciteerd uit: Jona Lendering, ‘Stad in marmer Gids voor het antieke Rome aan de hand van tijdgenoten’, Athenaeum- Polak&Van Gennep, Amsterdam 2002 blz. 155-156 en Wikipedia

Onder Julius Caesar werd de oude rostra aan de voet van de Capitolijn verplaatst naar het echte oude plein, het Forum Romanum, waardoor de rostra direct op de as tegenover de goddelijke tempel van Caesarkwam te liggen. Klik hier voor een goede plattegrond met de geschiedenis van het comitium en de senaat (bron: Wikipedia).

Rosta zij- en voorkant
reconstructie
mouseover
Rosta Forum Romanum
De reconstructie van University of California Los Angeles

In 367 v. Chr. werd de tempel van Concordia ingewijd. Oorspronkelijk hadden alleen de patriciërs (rijken) het recht om in de senaat gekozen te worden. Na een heftige strijd die bijna tweehonderd jaar duurde, kreeg het volk het recht om volkstribunen in de senaat te kiezen. Deze tribunen hadden het recht van veto, hiermee konden zij stemmingen lang blokkeren. Vijf jaar lang hadden de volkstribunen Licinius en Sextius het bestuur in Rome onmogelijk gemaakt door steeds gebruik te maken van het vetorecht. Hiermee wilden zij bereiken dat ook de volkstribunen gekozen konden worden tot consuls. Er waren twee consuls, één bestuurde het land en de ander was aanvoerder van het Romeinse leger. Na vijf jaar zwichtte de senaat en de tribunen kregen hun zin, de Licinische-Sextische wetten werden aangenomen. Ter herinnering aan de goede afloop is de Concordia opgericht.

reconstructiemodel van de Concordia
overblijfselen
mouseover
reconstructie Concordia Forum Romanum
de reconstructie van University of California Los Angeles
reconstructie Forum Romanum
Video Forum Romanum Altier4 (1.49 minuten)
mouseover
reconstructie Forum Romanum
reconstructies: Le Plan De Rome.

Overblijfselen van deze twee tempels (rechts zuilen en deel entablement Saturnustempel en links twee zuilen Concordia).

Saturnustempel en een reconstructie
mouseover
reconstructie Saturnustempel Forum Romanum
foto: Argenberg en de reconstructie van University of California Los Angeles

Naar vervolg van dag 3 (1)