| Forum Romanum in de keizertijd |  |
(vervolg Dag 3) |
|
foto: Martin G.Conde
In ca. 48 v. Chr. krijgt Julius Caesar (hier is het woord keizer van afgeleid) de macht in handen. Hij werd in 44 v. Chr. in de senaat vermoord door drieëntwintig senatoren, elk van hen stak zijn dolk in het lichaam van Caesar. In de vijf jaar dat Caesar de baas was, heeft hij veel veranderd aan het Forum Romanum.
De basiliek Aemilia werd gerestaureerd, de basiliek Sempronia werd herbouwd in een grote en nieuwe basiliek. Het oude senaatsgebouw, de Curia Hostilia, uit de republikeinse tijd werd herbouwd in de Curia Julia (de huidige Curia, is rond 300 na Chr. herbouwd onder Diocletianus). Voor reconstructies van de Curia Julia klik hier bij Le Plan De Rome.
Verder verplaatste Caesar de oude rostra. De nieuwe rostra werd precies op de as gezet voor een nieuwe tempel, de tempel van Divus Julius (vergoddelijkte Caesar, na zijn dood werd de mens Caesar een God). Klik bij Le Plan De Rome voor reconstructie rostra onder Augustus en hier voor de rostra van Diocletianus.
| reconstructie van de tempel van Divus Julius |
| mouseover |
 |
reconstructies van University of California Los Angeles
|
zicht vanuit Rostra op de tempel van Caesar en vanuit de tempel van Caesar |
|
mouseover |
foto's van de reconstructie: University of Virginia
Op de plek waar Caesars lijk verbrand is, richtte Augustus – de eerste keizer en opvolger van Caesar- de goddelijke tempel Julius Caesar op. Voor tempel werd een altaar geplaatst waar offers voor Caesar konden worden gebracht.
| podium van de tempel van Divus Caesar met altaar |
| mouseover |
 |
foto's: Tjflex2 en harve64
Deze verering van Caesar en van de latere keizers betekende het einde van het oude comitium, waar de stamhoofden eerst bijeenkwamen en waar later de senaat zijn belangrijke beslissingen nam.
Latere keizers drukten ook hun stempel op het plein. Zo werd aan de voet van de Capitolijn naast de Concordia rond 81 na Chr. de Vespasianustempel ter ere van Vespasianus en zijn zoon Titus opgericht. In de tempel stonden op sokkels de beelden van de keizer en zijn zoon. Toen Vespasianus stierf, deed hij krampachtige pogingen om staand te sterven, zoals het een keizer betaamde. Vespasianus zou met de dood voor ogen nog spottend geroepen hebben: ‘O wat jammer ik geloof dat ik in een God verander.’ Van deze tempel zijn anno 2003 nog drie zuilen met een entablement overgebleven waarop onder meer schedels van ossen als kracht tegen ’t kwade zijn afgebeeld.
Aan de andere kant van het Forum is de Antonius en Faustinatempel (een reconstructie) te vinden. Als de vrouw van Antonius, Faustina, sterft, laat hij in 141 na Chr. een tempel bouwen, zodat zij, na een godin te zijn geworden [diva], kan worden vereerd. Omdat deze tempel in de 11e eeuw in een kerk veranderd werd, genaamd de San Lorenzo in Miranda, is het de best bewaarde tempel op het Forum Romanum gebleven. Later heeft deze tempel nog een barokke gevel gekregen.
|
reconstructiemodel van de Antonius en Faustinatempel |
|
mouseover |
 |
reconstructies van University of California Los Angeles
| Antonius en Faustina tempel |
| mouseover |
 |
foto's: gerry.matusiewicz en IMNiles
Naast deze tempel annex kerk bevindt zich de zogenaamde tempel van Romulus. Waarschijnlijk is deze tempel uit de vroege 4e eeuw na Chr. ook een tempel die gewijd is aan een divus. Deze is niet gewijd aan de Romulus, maar volgens sommige archeologen aan de zoon van keizer Maxentius, genaamd Romulus. De tempel is in goede staat en heeft nog de originele deuren en sloten.
| tempel van Romulus en de originele deur |
| mouseover |
 |
foro's: giant koi en Antonia Pneumonia
Op het eigenlijke Forum, begrensd door de basilieken Julia en Aemilia, lieten latere keizers ook de nodige monumenten na. Zo lieten Augustus (reconstructie verdwenen boog van Augustus) en Tiberius triomfbogen oprichten. Hiervan zijn nog slechts enkele resten te zien. De latere triomfbogen van Titus en Septimius Severus zijn nog steeds te bewonderen. De bogen waren een uitdrukking van de macht van de keizer. Ze waren ter ere van zijn grote daden opgericht. In de reliëfs op de bogen werden de goede daden van de keizer uitgebeeld en natuurlijk stond hij als machtige generaal afgebeeld ook al was hij zelf niet bij de veldslag geweest. Na zo’n ‘overwinning’ werd de keizer in een processie, die onder de boog door trok naar het Forum, bejubeld door de menigte.
|
Antonius en Faustina en rechts tempel van Romulus het midden van de 21e -en begin 16e eeuw |
| detail tekening van Etienne Du Pérac |
| mouseover |
 |
|
Titusboog |
 |
foto: Martin & Julia
| Boog van Titus |
| mouseover |
 |
|
reconstructie Titusboog |
 |
reconstructie: Le Plan De Rome
| meenemen van de schatten uit de Joodse tempel en de zevenarmige kandelaar |
| mouseover |
 |
|
triomftocht van de Romeinse keizer Vespasianus na neerslaan van de Joodse opstand |
|
mouseover |
 |
foto (mouseover): Jungle_Boy
Hij werd in 81 na Chr. opgericht door keizer Domitianus voor zijn broer Titus en zijn vader Vespasianus voor hun onderdrukking van de Joodse opstand. In de doorgang zijn aan weerskanten reliëfs te zien van het meenemen van de schatten, waaronder de zevenarmige kandelaar, van de Joodse tempel in Jeruzalem.
Titus kon de stad Jeruzalem pas veroveren door haar in brand te steken. Hij nam tienduizenden krijgsgevangen mee die bij de bouw van het Colosseum werden ingezet. In juni 71 hielden Titus en Vespasianus een triomfantelijke intocht in Rome (voor meer informatie over triomftochten klik hier bij Wikipedia). Niet bij de huidige boog, die was immers pas na de dood Titus opgericht, maar bij een triomfboog nabij de Porta Capena, in het Circus Maximus. De joodse geschiedschrijver, Josef ben Mathityahu, die zijn leven te danken had aan Vespasianus was bij deze triomfantelijke intocht aanwezig. Zijn ooggetuigenverslag beschrijft hoe zo'n tocht er uitzag en wat er zoals gebeurde.
| 'Hun kostbare uitvoering was een lust voor het oog en vervulde de toeschouwers tegelijk met ontzetting […] Tal van voorstellingen gaven een uiterst realistisch beeld van de verschillende scènes uit de oorlog. Men zag hoe een welvarende landstreek werd verwoest; hoe hele formaties vijandelijke troepen gedood werden; hoe sommigen op de vlucht sloegen en anderen krijgsgevangen werden gemaakt […] De stellages waren met zoveel vakmanschap gemaakt en de afbeeldingen waren zo indringend dat de toeschouwers, hoewel ze de gebeurtenissen niet zelf hadden meegemaakt, het idee kregen alsof ze er zelf bij aanwezig waren. […] Men had een aparte plaats ingeruimd voor alles wat men in de Tempel buit gemaakt had: een gouden tafel die vele talenten woog; een kandelaar, ook van goud maar van een ander model dan die welke we voor dagelijks gebruik hebben. Uit de voet verhief zich in het midden een schacht, en van die schacht takten dunne stengels af, die geplaatst waren in de vorm van een drietand; elke stengel was aan zijn uiteinde bewerkt tot een lamp. Er waren zeven lampen. Daarmee wordt aangegeven hoeveel waarde de joden aan het getal zeven toekennen. De Wet van de joden werd daarop als laatste stuk van de oorlogsbuit meegedragen. Daarna volgde een hele groep mannen die beelden droegen van Victoria, de godin van de overwinning. Al die beelden waren van goud en ivoor. Vervolgens kwam, te paard, Vespasianus, gevolgd door Titus, met Domitianus aan zijn zijde, in een oogverblindend tenue en op een schitterend mooi paard.’ |
Geciteerd uit: Jona Lendering, ‘Stad in marmer Gids voor het antieke Rome aan de hand van tijdgenoten’, Athenaeum- Polak&Van Gennep, Amsterdam 2002 blz. 206-207.
| menora |
| wapenschild van Israël naar model van de zevenarmige kandelaar op de boog van Titus |
|
mouseover |
 |
Boven aan de binnenkant van de boog, wordt Titus afgebeeld, terwijl hij door Jupiter als adelaar naar boven wordt gedragen om een divus te worden.
foto: Uncle Buddha
| Op de oostelijke attiek van de boog staat een grote
inscriptie gegraveerd. Oorspronkelijk waren er bronzen letters in de
inscriptie, maar deze zijn verdwenen. De gaten waarin de letters waren
vastgemaakt zijn nog te zien. De Latijnse tekst (opgenomen in het Corpus Inscriptionum Latinarum onder nummer VI 945) luidt: SENATVS POPVLVSQVE•ROMANVS DIVO•TITO•DIVI•VESPASIANI•F(ilio) VESPASIANO•AVGVSTO De vertaling luidt: "De Senaat en het Volk van Rome (dragen dit op aan) de vergoddelijkte Titus, zoon van de vergoddelijkte Vespasianus, Vespasianus Augustus." Op de westelijke zijde staat een andere inscriptie. Dit is niet meer de oorspronkelijke Romeinse want die was verloren gegaan. Deze inscriptie vermeldt dat Paus Pius VII de boog aan het begin van de 19e eeuw heeft laten restaureren. Deze inscriptie luidt als volgt: Detail van de boog van Titus waarop de buit van de plundering van Jeruzalem wordt getoond.INSIGNE • RELIGIONIS • ATQVE • ARTIS • MONVMENTVM VETVSTATE • FATISCENS PIVS • SEPTIMVS • PONTIFEX • MAX(IMVS) NOVIS • OPERIBVS • PRISCVM • EXEMPLAR • IMITANTIBVS FVLCIRI • SERVARIQVE • IVSSIT ANNO • SACRI • PRINCIPATVS • EIVS • XXIIII Monument van opvallend religie en ook kunst door verval uiteengevallen: Pius de Zevende, pontifex max(imus), door nieuwe werken het oude exemplaar vervangend heeft opgedragen dit te versterken en te bewaren. In het jaar 24 van zijn heilige primaatschap |
Bron: Wikipedia
Anno 1995 hebben archeologen ontdekt, dat met de Joodse schatten uit de tempel van Jeruzalem het Colosseum voor een groot deel is gefinancierd. Het bewijsstuk was een sluitsteen van één van de ingangen van het amfitheater. De tekst op deze steen kon gereconstrueerd worden met behulp van de gaatjes, die de spijkers van de koperen letters hadden nagelaten.
|
Caspar Andriaans van Wittel 'Titusboog' (begin 17e eeuw) |
 |
De Titusboog staat op de top van de Velia, een uitloper van de Palatijn en op het hoogste punt van de Via Sacra
(voor informatie over de heilige weg
klik hier bij de site van Wiebekoopmans). Het was een geliefde plek voor vele kunstenaars, zoals de Nederlander Maarten van Heemskerck uit de 16e eeuw, waar zij hun vedutisti, ‘gezichten van Rome’, schilderden. In de
Middeleeuwen was de boog ingebouwd als een onderdeel van een burcht, waarschijnlijk is het hieraan te danken dat hij zo goed bewaard is gebleven.
De boog van Septimius Severus, uit 203 na Chr. is de laatste triomfboog die op het Forum Romanum
gebouwd is.
| Septimius Severusboog voor -en achterzijde |
|
mouseover |
 |
foto's: Marc Aurel en professor frenchie
| reconstructie van de Septimius Severusboog |
| mouseover |
 |
reconstructies van University of California Los Angeles en voor en andere reconstructie klik hier bij Le Plan De Rome
Deze boog heeft in tegenstelling tot de boog van Titus drie doorgangen. De reliëfs op de boog zijn grotendeels vergaan, ze verhaalden van de overwinningen, die Septimius behaalde in Parthia (Irak en Iran) en Arabië. De inscriptie boven in de boog was eerst gewijd aan Septimius en zijn zoons Caracalla en Geta, maar toen Caracalla na de dood van zijn vader Geta vermoordde, werd de naam van Geta verwijderd. Dit is nog steeds te zien aan de spijkergaatjes van de koperen letters, die de naam Geta nog laten doorschemeren.
|
Het opschrift |
| Aan Imperator Caesar Lucius Septimius, zoon van
Marcus, Severus Pius Pertinax Augustus, vader des vaderlands,
overwinnaar van de Arabische Parthen, overwinnaar van de Adiabenische
Parthen opperpriester, in het elfde jaar van zijn bevoegdheid als
volkstribuun, elfmaal uitgeroepen tot Imperator, driemaal consul,
proconsul; en aan Imperator Caesar Marcus Aurelius, zoon van Lucius,
Antoninus Augustus Pius Felix, in het zesde jaar van zijn bevoegdheid
als volkstribuun, consul, proconsul; en aan Publius Septimius, zoon van
Lucius, Geta, de zeer hoogstaande Caesar; omdat zij met hun bijzondere
talenten de staat intern hebben hersteld en het Rijk van het Romeinse
volk naar buiten toe hebben vergroot; geschonken door Senaat en volk van
Rome.
De naam Caesar Marcus Aurelius Antoninus Augustus Pius Felix is Carcalla en de officiële naam van Geta is Caesar Publius Septimius Geta. De woorden ‘en voor Publius Septimius, zoon van Lucius, Geta, de zeer hoogstaande Caesar’ werden na de moord op Geta veranderd in ‘vader des vaderlands, de beste en sterkste vorsten.’ (Jona Lendering) |
Geciteerd uit: Jona Lendering, ‘Stad in marmer Gids voor het antieke Rome aan de hand van tijdgenoten’, Athenaeum- Polak&Van Gennep, Amsterdam 2002 blz. 148-149
De boog was niet meer specifiek gebouwd voor een processie, zoals blijkt uit de treden die een doorgang bemoeilijkten. In de Middeleeuwen bood deze boog, die grotendeels onder aarde en puin lag nog onderdak aan een kapperszaak. De invloed van de Severusboog in de kunstgeschiedenis is bijzonder groot geweest. De figuren in de zwikken aan de Capitool-zijde zijn in vele landhuizen op onder meer deuren en plafonds in heel Europa terug te vinden.
|
Piranesi 'Septimius Severusboog' 1749-1750 |
 |
Keizer Domitianus, richtte in 91 na Chr. op het oude Forum een ruiterstandbeeld (voor de tempel van Caesar) van zichzelf op. Domitianus werd als ruiter afgebeeld om de overwinning te gedenken die hij op de Germanen had behaald. Het beeld was zo groot dat men in de vierkante sokkel een zware ijzeren kern had ingebracht om het geheel de nodige stevigheid te geven. De senaat, die officieel nog bestond, was hier woedend over en veroordeelde deze keizer tot een damnatio memoriae. Het ruiterstandbeeld werd na de moord op Domitianus in 99 door het woedende volk kapotgeslagen. Pas twee eeuwen later dook op bijna dezelfde plek vlak voor de tempel van Julius Divus nog een ruiterstandbeeld op, dit keer van keizer Constantijn.
Onder Domitianus werden eveneens de zeven erezuilen langs de kant van de Via Sacra tegenover de basiliek opgericht. Deze zuilen waren ter ere van de gewone man. Boven op de zuilen stonden standbeelden van burgers, die onder Diocletianus van betekenis waren geweest voor het Romeinse keizerrijk. Hiervan zijn er nog twee, zij het deels, bewaard gebleven. Onder keizer Augustus werd in 20 v. Chr. het
Milliarium Aureum opgericht. Dit was een zuil waar in gouden letters de afstanden stonden aangegeven van Rome tot aan de belangrijkste provincies. De afstand van elke heerbaan werd vanuit deze zuil gemeten. Niet ver van de tempel van Saturnus, de oorspronkelijke plaats, zijn nog steeds enkele resten van het
Milliarium Aureum te zien. Plinius de Oudere schrijft over de Gouden Mijlpaal:
| ‘Gemeten vanaf de op een verhoging van het Forum Romanum geplaatste Mijlpaal tot iedere poort afzonderlijk –momenteel zijn dat er zevenendertig, met dien verstande dat de twaalf dubbele poorten als één geteld worden, en zeven van de oude poorten, die niet meer bestaan, niet meegerekend worden - bedraagt de gezamenlijke lengte van de [hoofd] wegen binnen diezelfde stadsmuur langs een rechte lijn 31200 meter.’ |
Geciteerd uit: Jona Lendering, ‘Stad in marmer Gids voor het antieke Rome aan de hand van tijdgenoten’, Athenaeum- Polak&Van Gennep, Amsterdam 2002 blz. 167
| overblijfselen van het Milliarium Aureum en een reconstructie |
| mouseover |
 |
foto: pjink11 en het reconstructiemodel van
University of
California Los Angeles
Dichtbij de rostra en het miliarium aureum werd onder keizer Septimius Severus de umbilicus urbis
gebouwd oftewel de navel van Rome. Het cilindervormige bakstenengebouw was het
middelpunt van de stad.
| umbilicus urbis en de reconstructie |
| mouseover |
 |
foto: socorro66 en het reconstructie model van University of California Los Angeles
De porticus deórum consentium of de porticus van de twaalf goden is onder het keizerschap van Diocletianus aangelegd en werd in 1858 na de opgravingen grotendeels gereconstrueerd. De zuilengalerij ligt aan de Clivus Capitolinus de enige weg voor karren en paarden op het Forum Romanum (klik hier bij Wikipedia of bij de site van Wiebekoopsmans voor meer informatie over de Clivus Capitolinus). In een geknikte zuilengalerij stonden de beelden van de twaalf oppergoden. De oorspronkelijke porticus, ergens nabij het Forum, stamt al uit de tijd van de Republiek en is na de nederlaag van de Romeinen tegen de Puniërs gebouwd. Er werden banken opgesteld en de twaalf beelden van de goden werden hier geplaatst: één vrouwelijke en één mannelijke god aan elke tafel. Zij namen deel aan een uitgebreide ceremoniële maaltijd. Hiermee hoopten de Romeinen de goden gunstig te stemmen en niet zonder succes, want de derde en laatste oorlog tegen de Puniërs werd uiteindelijk gewonnen door de Romeinen (voor meer informatie over de porticus klik hier bij Wikipedia).
|
reconstructie van de Porticus deórum consentium |
 |
reconstructie model van University of California Los Angeles
|
overblijfselen van de Porticus deórum consentium |
 |
foto: daleeast
Tenslotte heeft de Byzantijnse keizer Phocas in 608 nog een erezuil opgericht,
die nu nog grotendeels intact is.
| Zuil van Phocas vanuit twee blikrichtingen |
| mouseover |
 |
foto's: Marc Aurel en batigolix
De zuil zelf is veel ouder, na de val van het West-Romeinse rijk werd het opnieuw gebruiken van oude materialen heel gebruikelijk. De zuil heeft eerst waarschijnlijk op het Forum Boarium (veemarkt bij de Tiber niet ver van het Forum Romanum) gestaan. Deze zuil bleef ook in de Middeleeuwen en de Renaissance boven de grond uitsteken en bepaalde het gezicht van het oude Forum, de rest was grotendeels onder de grond verdwenen. In de 16e eeuw was het Forum een wei waar koeien graasden. Klik hier bij de site van Wiebekoopmans of bij Wikipedia voor meer informatie over de zuil van Phocas.
| Piranesi 'Campo Vaccio' ca. 1746-1748 |
| mouseover |
 |
In de 19e eeuw werd het Forum Romanum weer opgegraven.
|
Otto Wagner |
|
opgravingen op het Forum Romanum in 1837 |
|
|
|
|
|
Forum Romanum |
|
Mussolini 1926-1928 |
foto: Martin G. Conde
