Torcello: de Santa Maria Assunta en de Santa Fosca dag 1

We lopen vanaf het hotel via het Joodse getto waar we ontbijten en avondeten naar de Fondamenta Nuove. Hier nemen we de snelle boot die langs de Isola di S. Michele, Murano en Burano vaart om te eindigen bij het eiland Torcello. In de klas heb je al het nodige gehoord over dit bijzondere eiland, dat in de 11e eeuw veel belangrijker was en meer inwoners had dan Venetië. Als we uit de boot stappen lopen langs het kanaal naar de kerk.

 

Boothalte Torcello en het kanaal naar de Santa Maria Assunta

mouseover
 

foto's: gabrilu en horitzons inesperats

 
 
Torcello met zicht op de Santa Maria Assunta
mouseover
 

foto: Ken Donald

Door een speling van moeder natuur slibden de kanalen van het eiland dicht en dit betekende het einde van een bloeiende economie. Hierdoor zijn de twee oude kerken op Torcello nooit verbouwd in een meer eigentijdse stijl.
 
 
Santa Maria Assunta en de Santa Fosca
mouseoevr
 

De kathedraal, Santa Maria Assunta (Maria Hemelvaart), komt uit de 7e eeuw, maar is wel in de 9e en 11e eeuw herbouwd. De oorspronkelijke kerk had drie beuken en slechts één ronde apsis (later zijn er nog twee bijgebouwd). Dus een typisch vroegchristelijke Romeinse basiliek die ook in Grado en Ravenna te vinden is. Van het baptisterium uit de 7e eeuw is weinig overgebleven, alleen de omtrek van de muur en enkele basementen van zuilen. Het oorspronkelijke baptisterium (acht zuilen met een koepel) lag aan de voorzijde van de kathedraal (klik hier voor de plattegronden van de Santa Maria Assunta en de Santa Fosca).

 

Santa Maria Assunta met de resten van het oorspronkelijke Baptisterium

mouseover
 

foto's: karenviney en kdobbin

Het baptisterium was meer gebaseerd op het baptisterium van Lateraan in Rome. Bij de restauratie van de Santa Maria Assunta in 1895  is een inscriptie gevonden. Hieruit bleek dat de kerk gewijd was aan Maria en gesticht onder keizer Heraclius. De patriarch van Ravenna, Isac, had in 639 opdracht gegeven tot de bouw. De plattegrond is grotendeels bewaard gebleven, toch is er weinig te zien van het oorspronkelijke materiaal. De muur van de centrale apsis en het lagere deel van de ingangsmuur zijn nog uit de 7e eeuw.

De originele vloer ligt onder de huidige. In 1929 is het oorspronkelijke altaar bij opgravingen gevonden en weer teruggeplaatst. In 864 onder bisschop Adeodato zoals de kroniek van Johannes Diaconus vermeldt, is de kerk verbouwd. De twee zijapsissen en de crypte zijn na 864 gebouwd en waarschijnlijk komt de buitenmuur ook uit deze tijd. De Santa Maria Assunta, heeft in 1008 onder de bisschop en latere Doge Orso Orseolo het huidige uiterlijk gekregen. In deze tijd is de vloer verhoogd. De bovenste zuidelijke wand kreeg vensters, waardoor er één lichtbeuk in het schip kwam. Deze bovenste ramen aan de zuidzijde hebben nog steeds de originele stenen scharnieren waar de houten luiken aan bevestigd zijn. De scheibogen zijn de stenen bogen uit de 11e eeuw. Wel zijn twee kapitelen, aan de rechterkant van het schip hergebruikt.

foto: seier+seier+seier

Het interieur is betrekkelijk sober, heel anders dan de San Marco. In de apsisconga is een mozaïek van Maria met Kind aangebracht.
 
koorhek
Maria en zicht op apsis

mouseover
 

Als we in de Santa Maria Assunta zijn, zullen we vooral de bijzondere mozaïeken over de Apocalyps bekijken.

mouseover
 

Deze mozaïeken zijn goed bewaard gebleven. De kerkbezoeker werd er als hij de kerk verliet fijntjes aan herinnerd, dat hij aan de Dag des Oordeels moest denken. Lezen kon hij bijna nooit, maar de plaatjes die als een stripverhaal gerangschikt zijn, begreep hij maar al te goed.
 
twee scènes uit de hel
mouseover
 

De opstanding van de doden, de engel die de zielen woog, maar vooral de afschuwelijke gebeurtenissen in de hel moeten grote indruk op de kerkganger gemaakt hebben. Temeer daar afbeeldingen zeldzaam waren in de middeleeuwen.

De Santa Fosca

Naast de kathedraal Santa Maria Assunta staat een kleine kerk de Santa Fosca. Dit kerkje is een mausoleum speciaal gebouwd voor de H. Fosca.

Een martelaar die in 1011 naar het eiland gebracht is, althans zijn botten. Deze kerk is niet alleen een martyrium, maar werd ook voor bepaalde ceremonies gebruikt en natuurlijk voor de aanbidding van de relieken.

mouseover

foto: VT_Professor

In de Santa Fosca kwamen niet zoveel gelovigen tegelijk bij elkaar dus een kleine centraalbouw was het meest geschikte bouwtype. Het Romeinse model werd overgenomen waarschijnlijk van de S. Stefano. Toch zijn in de Santa Fosca ook byzantijnse invloeden te zien zoals de Galla Placida in Ravenna die net als deze kerk een Grieks kruis heeft als plattegrond. Een ronde koepel bekroont de kerk. Een Grieks kruis met een koepel is één van de belangrijkste kenmerken van de byzantijnse architectuur. De Hagia Sofia uit het begin van de 6e eeuw is hier wel het meest beroemde voorbeeld van. Het Griekse kruis met een koepel werd ook in de Venetiaanse architectuur een dominant thema. Natuurlijk wilden de bouwers van de Santa Fosca ook een koepel, maar de constructie was niet al te stevig. Zo bouwden zij een houten koepel die aan de buitenzijde nog werd verhoogd: een veilige en goedkope oplossing.

De portico rond de Santa Fosca komt uit de 12e eeuw. In de portico wordt het Griekse kruis veranderd in een octagonaal met vijf traveeën aan elke zijde en drie aan de diagonale zijden. De afwisseling van ronde en polygonale zuilen bij de portico is een aardige variatie. Bovendien zijn de bogen aanzienlijk verlengd dit in tegenstelling tot het interieur van de Santa Fosca. De portico heeft duidelijk een verticaal accent zodat het oog naar de bovenliggende bouwdelen wordt geleid. Het geheel lijkt een ingewikkelde massa van verschillende bouwonderdelen met een climax in het midden die toch in perfecte harmonie is. Dit is een kenmerk van 6e eeuwse byzantijnse architectuur die ook in Ravenna te vinden is o.a. bij de San Vitale.

We zullen ter plekke om dit kleine kerkje heen lopen. Het exterieur aan de achterzijde, de oostkant, bij de apsis is van eenvoudig baksteen, maar wel rijk gedecoreerd. Het hondentandmotief wordt vaak gebruikt in vroegchristelijke veneto-byzantijnse kerken hoewel bijna nooit aan de buitenzijde zoals bij de Santa Fosca. De combinatie rode baksteen en wit marmer komt vaak voor en wordt veelvuldig gebruikt in de Venetiaanse architectuur. De San Marco heeft er aan de buitenzijde in de 11e eeuw ook zo uitgezien, voordat het grootscheepse decoratieprogramma dat eeuwen heeft geduurd begonnen was. De Santa Fosca is een vroeg en belangrijk voorbeeld van de Byzantijnse architectuur in de lagune.
 
apsiszijde en een detail van  het hondentandmotief
mouseover
 

foto (mouseover): Gio Vencato

Voor we het eiland verlaten beklimmen we nog de campanile waar je een prachtig uitzicht hebt.

de campanile en het uitzicht

mouseover
 

foto's: Lispanico - Federico Gherlenda

Als we weer de boot pakken dan varen wij  via Burano weer terug.

Zicht op Burano vanuit Torcello
 

foto:gabrilu

De weg terug van Torcello via het Canal Grande

Het Canal Grande is oorspronkelijk een slingerende rivier geweest die zich een weg baande door de moerassige lagune. Het is van oudsher de belangrijkste verbinding geweest. Nu nog is het een drukte van jewelste.

Het kanaal is vier kilometer lang en heeft een breedte van dertig tot zeventig meter en is vijf meter diep. Er zijn drie bruggen over dit brede kanaal, waarvan de Rialtobrug met zijn winkeltjes wel de meest bekende is. De meeste paleizen aan het Canal Grande zijn vijfhonderd jaar oud. Het was een geliefde plek om te bouwen, kostbaar dus waardoor de meeste huizen ook met recht palazzi genoemd kunnen worden.
 

Rialtobrug in onze tijd en Canaletto's visie

mouseover

 

Als je op de boot staat, laat de geschiedenis van de architectuur zich perfect aflezen aan de gevels van de palazzi langs het Canal Grande. We zullen in het programma over architectuur nog verschillende palazzi langs het Canal Grande bekijken, maar dan wel vanaf aanlegsteigers en smalle doodlopende steegjes.

De onderstaande chronologische volgorde is helaas niet de route die we varen. Voor de vaarroute lees de vetgedrukte nummers tussen de haakjes, nummer 1 zien we eerst etc. De typische Veneto- Byzantijnse stijl uit de 13e eeuw is o.a. te zien bij de Ca da Mosto (met name de begane grond; foto: dvdbramhall) één van de oudste palazzi aan het kanaal. Dit geldt ook voor de Fondaco dei Turchi uit de 13e eeuw dat we al vrij snel aan stuurboord zullen zien.
 

Ca da Mosto
 

foto:  BillT

Fondaco dei Turchi

Eén van de indrukwekkendste huizen  dankt zijn naam aan het goud waarmee het huis oorspronkelijk bekleed was. Dit huis uit 1420 is een mooi voorbeeld van de gotiek in Venetië.

Ca'd'Oro

Tegenwoordig herbergt het Ca’d’Oro een prachtig klein, maar fijn museum. Eén van de belangrijkste palazzi uit de renaissance dat als voorbeeld gold voor vele latere paleizen aan het kanaal is het Palazzo Corner- Spinelli uit 1500 van Mauro Codussi. Ook het Palazzo Vendramin Calergi uit ca. 1500 van de architecten Codussi en Lombardo is kenmerkend voor de renaissance in Venetië. De middenpartij heeft drie keer drie vensters en natuurlijk treden voor de boten om aan te leggen, terwijl de muurvlakken ‘gekoppelde’ zuilen hebben als ware het hoekrisalieten.

 Palazzo Vendramin Calergi

Een belangrijke renaissancearchitect is Jacopo Sansovino die uit Florence kwam. Sansovino heeft veel gebouwd en ook gebeeldhouwd.  Een kenmerkend werk is het Palazzo Corner of Ca’Grande uit 1537 van hem of het Palazzo Dolfin-Manin.

Palazzo Corner of Ca’Grande

Het Ca’Pesaro uit 1682 en het Ca’Rezzonico uit 1660 zijn goede voorbeelden van barok. De architect van beide palazzi is Baldassare Longhena. Het Ca’Rezzonico is een paleis dat nu als museum is ingericht en waar je een prachtig idee krijgt hoe de rijke elite van de serenissima in de 17e eeuw leefde.

Ca’Pesaro
 voor -en zijgevel
mouseover
 

In de 18e eeuw werd het Palazzo Grassi gebouwd in classicistische stijl door Giorgio Massari. Dicht bij de Santa Maria della Salute bevindt zich het neogotische Ca’Genovese dat in 1892 gebouwd is.

luchtfoto

kaart

mouseover

 
1. Fondaco dei Turchi, gebouwd in de 13e eeuw, tegenwoordig een natuurhistorisch museum.
2. Palazzo Vendramin-Calergi. Venetiaans renaissancepaleis gebouwd door Mauro Codussi en Pietro Lombardo in 1481
3. Ca’Pesaro. Barok door Baldassare Longhena gebouw in 1682. Het gebouw bevat nu een museum voor moderne kunst.
4. Ca’ d’Oro. Het gouden huis door Giovanni en Bartolomeo Bon voor familie Contarini gebouwd.
Eén van de mooiste voorbeelden van Venetiaanse gotiek. Tegenwoordig herbergt dit paleis een museum: de Galleria Franchetti
5. Ca da Mosto één van de oudste paleizen in Venetië.
De onderste twee verdiepingen laten de sterk Byzantijnse invloeden op de architectuur van Venetië zien.
6. Fondaco dei Tedeschi. In 1228 gebouwd was tot de 15e eeuw een opslagplaats en herberg voor Duitse kooplieden.
Na brand in 1505 herbouwd. Het gebouw heeft op zijn gevel allegorische fresco’s gehad van Giorgione en Titiaan.
De zeelucht heeft zijn vernietigende werking op de verf gehad.
7. Palazzo Dolfin-Manin. Van de renaissance architect Jacopo Sansovino uit de eerste helft van de 16e eeuw.
8. Palazzi Loredan Farsetti. De gevels van de onderste twee verdiepingen stammen uit de 13e eeuw.
Het is nu 't raadhuis van Venetië. (foto: Montagnes)
9. Palazzo Grimani uit 1540 van de architect Michele Sanmicheli, geldt als één van de hoogtepunten van de
Venetiaanse renaissance architectuur. Het gebouw fungeert nu als gerechtshof.
10. Palazzo Papadopoli van de renaissance beeldhouwer Alessandro Vittoria.
11. Palazzo Barbarigo della Terrazza van de renaissance architect Scamozzi.
Dit paleis heeft een beroemde schilderijencollectie met werken van o.a. Titiaan gehad, die nu in Leningrad zijn.
12. Palazzo Corner-Spinelli dit renaissance paleis wordt aan Mauro Codussi toegeschreven.
13. Palazzo Contarini delle figure. Dit paleis uit de renaissance werd bewoond door Jacopo Contarini,
de vriend en beschermheer van Palladio.
14. Ca’Foscari. In de 15e eeuw gebouwd in opdracht van de Doge Foscari. Het gebouw wordt tot de laat-gotiek gerekend.
15. Ca’Rezzonico. Dit barokpaleis is door Baldassare Longhena in 1660 gebouwd (Massari voltooide het in 1750).
Aan de inrichting hebben beroemde kunstenaars meegewerkt zoals Tiepolo en Guardi. Het is tegenwoordig een museum.
Het interieur geeft een prachtige indruk hoe de rijke Venetianen in de 17e en 18e eeuw leefden.
16. Palazzo Grassi in classicistische stijl in de 18e eeuw door Giorgio Massari gebouwd. Het is tegenwoordig een museum,
dat bekend staat om zeer goede exposities.
17. Palazzo Corner (Ca’Grande). Dit gebouw geldt als een meesterwerk van de renaissance architect Sansovino.
18. Palazzo Dario uit ca. 1485 gebouwd door Giovanni Dario beroemd vanwege de asymmetrisch gelede gevel.
19. Palazzo Contarini-Fasan of Casa della Desdemona een smalle laat -gotische gevel uit 1475. 
Hier speelde de tragedie van Othello en Desdemona zich af.
 

Casa della Desdemona ofwel Palazzo Contarini-Fasan
 

foto: netNicholls

Venetiaanse Palazzi gaan terug op het Fondaco dei Turchi  aan het Canal Grande uit het begin van de 13e eeuw. In de 19e eeuw is het karakter van dit gebouw door een ‘restauratie’ zwaar aangetast. De volgende kenmerken zijn typerend voor de Venetiaanse palazzi:

Klik hier voor dag 2