Het Palazzo della Signoria of Vecchio, de Santa Croce en het Piazza Santa Croce

De plattegrond volgde, zoals gebruikelijk in die tijd, de rooilijn van de straat. De fundamenten van de oude toren aan de westzijde zijn nog gebruikt voor de nieuwe campanile. Het paleis ziet er uit als een strak oprijzend blok met bifore ramen waarbij over de hele gevel rustica is gebruikt. Boven de eerste twee verdiepingen is een borstwering die uitsteekt boven het onderste grote blok.

Video Google Earth Piazza della Signori
Palazzo della Signoria nu Palazzo Vecchio Florence

De nieuwe toren rijst harmonisch op uit de borstwering. Op de top van de toren is een klokkenstoel op zuilen gezet, die doet denken aan een baldakijn, maar dan wel een met een prachtige uitkijkpost met stevige borstweringen en kantelen. Van hieruit kon je een eventuele vijand van verre zien aankomen.

Campanille Torre di Arnolfini
de top
zicht vanuit de toren
mouseover
Palazzo Vecchio Campanille Torre di Arnolfini

Het Palazzo della Signoria heeft alle kenmerken van de Florentijnse stadskastelen zoals:
1. rustica alsof het ruwe stenen zijn waaruit een echte burcht is opgebouwd.
2. een rechthoekige plattegrond met een binnenhof in het midden.
3. een kordonlijst als scheiding tussen de verdiepingen.
4. een sterk overkragende ballatoio (weergang) met kantelen.
5. bifore vensters.
6. een klokkentoren.

Oorspronkelijk was de hoofdingang aan de noordzijde te vinden, want hier alleen was in die tijd een plein. Vanuit de Via dei Cerchi liep je direct op de ingang toe. De ramen bij de entree zijn symmetrisch geplaatst en de deur zit precies in het midden.

zijkant Palazzo della Signoria nu Palazzo Vecchio Florence

De eerste bouwgrond komt van de familie Uberti. Zij waren aanhangers van de Ghibelijnen. Deze groep bestond uit de oude landadel die naar de stad was verhuisd, waarbij zij wel ter bescherming van hun familie een casa torre (woontoren) bouwden. Uit deze woontorens ontstonden later palazzi. De Ghibelijnen hebben in de strijd tegen de Guelfen in 1250 het onderspit gedolven. De Guelfen waren handelaren die veel in de stad investeerden. In 1268, na een verraderlijke opstand van de Ghibelijnen, werd het land van de Uberti’s geconfisqueerd en hun paleis in puin achtergelaten.

Natuurlijk werd de familie uit Florence verbannen. Het stuk grond van de familie Uberti werd bestraat en zo werd er een begin gemaakt met het huidige Piazza della Signoria.33 Stukje bij beetje werd steeds meer grond opgekocht, huizen werden afgebroken en er ontstond ook aan de westzijde een flink plein. Rond 1356 heeft het Piazza della Signoria in grote lijnen zijn huidige vorm gekregen.

Aan de westzijde van het plein direct tegenover de huidige ingang stond een rij kleine huizen die er bepaald niet indrukwekkend uitzag. Er werd een muur vlak voor de deur van deze huizen gebouwd om het plein er ‘zo mooi mogelijk’ te laten uitzien.34 Bovendien werden de Via Cerchi en de Via dei Calzaiuoli (de nieuwe cardo die van de Duomo naar het Palazzo della Signoria liep) verbreed. Hiervoor moesten enkele huizen worden afgebroken. Dit alles om het zicht op het plein voor de wandelaar te verfraaien.

Baldassare Lanci
de Via dei Calzaiuoli
Uffizi Gabinetto Disegni e Stampe
Baldassare Lanci de Via dei Calzaiuoli Uffizi Gabinetto Disegni e Stampe Via dei Calzaiuoli (de nieuwe cardo) Duomo naar het Palazzo della Signoria Florence

Natuurlijk moest de toren de grootste klok krijgen. Hiervoor werd de beste bronsgieter ingehuurd. Het was ene Lando di Pietro uit Siena. De klok werd de ‘leeuw’ genoemd. De leeuw was het symbool voor Florence en stond voor de trotse en onafhankelijke Republiek Florence. Sinds de dertiende eeuw werden er leeuwen in een kooi gehouden op kosten van de Commune; eerst in het Bigallo tegenover het Baptisterium en later bij het Palazzo della Signoria. Donatello hakte ook nog een leeuw, maar dan wel een van steen. Als Florence onder Cosimo I in 1530 een hertogdom wordt, wordt de ‘leeuw’ uit de klokkentoren gehaald. De grootste klok wordt demonstratief vernietigd zodat de inwoners direct wisten wie van nu af aan de baas was in de stad. De kooi met de leeuwen werd ook verwijderd naar het schijnt omdat Cosimo zich stoorde aan de stank van deze beesten. Bovendien gaf Cosimo Giambologna de opdracht om een ruiterstandbeeld van hem te maken. Zo’n beeld, van oudsher symbool van een heerser, werd demonstratief op het Piazza Vecchio geplaatst.

Het stadsbestuur had ook een plek nodig om belangrijke gebeurtenissen aan te kondigen of toespraken te houden. Hiervoor werd in 1323 aan de westzijde van het paleis een ringhiera aangelegd. Dit was een stenen verhoogd platform dat diende als een mooi katheder voor redenaars. In 1812 onder Napoleon is de ringhiera afgebroken. Al snel bleek deze stenen verhoging niet te bevallen. Ze boden geen bescherming tegen weer en wind en erger nog was dat elke spreker nietig leek tegen de enorme oprijzende wand van rustica. Het bestuur van de stad besloot om een beter alternatief te bouwen dit werd de overdekte Loggia dei Lanzi. De metselaars en bouwers van de Opera del Duomo hebben de galerij gebouwd.

Loggia dei Lanzi
Loggia dei Lanzi Florence

Hierbij gebruikten zij dezelfde zuilen als in de Santa Maria del Fiore. Bovendien is de afstand tussen de zuilen identiek aan die in de Duomo.35 In de loggia kwamen enkele beroemde beelden te staan, maar hierover meer in de dagen dat we beeldhouwkunst in de stad bekijken.

De Santa Croce

We lopen nu naar het Piazza Santa Croce waar de gelijknamige kerk aan ligt (Klik hier voor een overzicht van de Santa Croce architectuur, beeldhouw- en schilderkunst). Deze basiliek die gewijd is aan het heilige kruis, is rond 1295 gebouwd door de bedelorde der franciscanen.36 Er waren twee belangrijke bedelorden en wel de franciscanen en de dominicanen. Bedelorden trokken naar de steden en kochten betaalbare bouwgrond aan de rand van de stad om hier hun kerken op te richten.

Santa Croce
Video Santa Croce Google Earth 
aerial view current Santa Croce and the surrounding area
Santa Croce

De twee belangrijkste in Florence zijn de Santa Croce van de franciscanen en de Santa Maria Novella van de dominicanen.37 Nieuw en bijzonder aan de bedelorden die in de dertiende eeuw ontstaan, is dat de monniken zich niet terugtrokken achter de muren van hun kloosters, maar preekten voor het gewone volk en leefden van de aalmoezen die zij ontvingen. Nederigheid en eenvoud was hun leuze. Eén jaar na de bouw van de Duomo en het Palazzo della Signoria werd in de sloppenwijk van Santa Croce begonnen met de bouw van een eenvoudige, maar wel grote basiliek: de Santa Croce. De architect is niet met zekerheid bekend wel komt hij waarschijnlijk uit Siena.

Santa Croce
La Veduta della Catena
Santa Croce La Vedutas della Catena Florenceo

Voordat je de kerk ingaat, kun je aan de gevel al zien dat deze kerk naar het heilige kruis is genoemd. Boven de ingang en in de top van de gevel staat: ‘In Hoc Signo Vinces’ ofwel ‘in dit teken zult gij overwinnen.’De kerk kreeg bij benadering de afmetingen van de oude Sint-Pieter in Rome. Franciscus, de stichter van de bedelorde, vertrok zelf uit Bologna op het moment dat er in plaats van een houten huis een stenen werd gebouwd. De basiliek is tamelijk eenvoudig als je tenminste de latere graftombes en versieringen wegdenkt. Zo bekroont een open houten dakstoel het schip en dat is veel goedkoper dan de gemetselde kruisribgewelven die in de Santa Maria Novella, de andere bedelorde basiliek, waren aangebracht. Deze tekst rond een kruis zag Constantijn aan het firmament voordat hij de strijd aanging met zijn Romeinse rivaal Maxentius. Constantijn gaf de christenen in het Romeinse rijk godsdienstvrijheid. De moeder van Constantijn, Helena, is in de nis boven de linkerdeur afgebeeld. Helena heeft het heilige kruis ontdekt. Rechts boven de ingang is Constantijn te zien. In het midden boven de deur wordt de gelovige er fijntjes aan herinnerd dat hij bij het einde der wereld tijdens de Apocalyps wordt afgerekend: zijn ziel wordt door Gabriël gewogen. Op de top van gevel is natuurlijk een kruis te zien.

De gevel van marmer komt trouwens net als die van Duomo uit de negentiende eeuw. Het neogotische ontwerp gaat wel terug op een ontwerp uit de zeventiende eeuw. Dit ontwerp is weer gebaseerd op het werk van Arnolfo di Cambio.

Santa Croce
facade
In Hoc Signo Vinces
façade Santa Croce Florence

Als we de kerk ingaan, valt op hoe breed en hoog de gotische scheibogen zijn. In de lichtbeuk zijn twee ramen per travee geplaatst, waardoor er veel licht naar binnenstroomt. Het roze en gele metselwerk geeft het binnenvallende licht een rozeachtige tint. Precies tegenover de ingang wordt de kerk beëindigd door een vierhoekige koorafsluiting.

S. Croce
schip zicht op hoofdaltaar
S. Croce schip zicht op hoofdaltaar Florence

foto: adelina_tr

S. Croce
zicht op hoofdaltaar en twee zijkapellen
S. Croce zicht op hoofdaltaar en twee zijkapellen  Florence
S. Croce
hoofdaltaar
Meester van Figline
kruisbeeld
S. Croce hoofdaltaar Meester van Figline kruisbeeld Florence

 

houten open dakstoel en het interieur
mouseover
S. Croce houten open dakstoel Florence

foto’s Ray Streeter

De plattegrond heeft net als bij de oude Sint-Pieter een T-vorm. Naast de vierhoekige apsis met het hoofdaltaar zijn er aan beide zijden nog vijf kapellen. Op de dag van de schilderkunst, zullen we enkele van deze kapellen bekijken waaronder de Cappella Peruzzi met fresco’s van Giotto. De huidige kerk maakt zeker geen armoedige indruk. Dit komt doordat de kerk wel één grote cenotaaf lijkt. Vele belangrijke figuren liggen hier begraven waaronder rechts naast de ingang het graf van Michelangelo Buonarroti (voor Michelangelo’s graf klik hier).

De bouw van de kerk is niet alleen met geld gefinancierd dat voor de graven betaald moest worden, maar ook met de opbrengst van de publieke taken die door de stad aan de franciscanen waren toegewezen. Dit waren:

  • De inquisitie (kerkelijke rechtbank die ketters moest opspeuren en ter dood brengen). De bezittingen van de ketters, vaak Ghibelijnen, werden als volgt verdeeld: eenderde werd aan de bouw van de grote stadsmuren besteed en de rest aan de bouw van de Santa Maria Novella en de Santa Croce. Tot grote woede van de dominicanen waren zij niet, zoals gebruikelijk, aangewezen om de ketters op te sporen en te elimineren.
  • Het opstellen van de kieslijsten en het bewaren van de stembiljetten in zakken, de zogenaamde ‘borse’.
Het Piazza Santa Croce ofwel het Piazza degli Spettaccoli

 

De beroemde Cappella Pazzi en de refter (Museo dell’Opera di Santa Croce) in het binnenhof rechts naast de kerk komen later nog aan bod.

twee kanten van het Piazza Santa Croce
mouseover
 Piazza Santa Croce en de Santa Croce Florence

foto’s: Ray Streeter en wtwallace

De pleinen voor de kerken speelden een belangrijke rol zoals je dit heden ten dage nog kunt zien. Het is nu nog een belangrijke ontmoetingsplek waar gekeuveld, gespeeld en muziek gemaakt wordt. Het beeld van Dante moest zelfs wijken voor de voetballende jeugd en is teruggezet links op een verhoging voor de Santa Croce. De kerk, toch bepaald niet klein, kon niet alle mensen bevatten die op de populaire volkspreken afkwamen. Hieraan heeft het plein zijn bijnaam: la Piazza degli Spettaccoli, te danken. Er werden steekspelen en volkspreken gehouden.

 

Giovanni Stradano
steekspel met paarden Piazza Santa Croce google art project

la Piazza degli Spettaccoli Piazza Santa Croce Florence

Een ander belangrijk spel was de zogenaamde giuoco del calcio fiorentino.

Tijdens de Calcio Storico wordt elk jaar in juni-juli een traditioneel soort voetbaltoernooi gehouden tussen vier wijken op de Piazza Santa Croce. Alles in historische aankleding. De prijs: een levende koe. Dit wordt al sinds de 16e eeuw georganiseerd. Het betreft geen gewoon voetbal, maar een lokale variant, de ”calcio storico”, een mengeling van voetbal, rugby en worstelen. Links van de toegangsdeur van Palazzo dell’Antella met nummer 20 is een marmeren schijf aangebracht voor de 10 februari 1565, die de middellijn aangaf van het speelveld. Op die datum is de eerste wedstrijd gespeeld.

bron: Henk Woudsma ‘ Het onbekende Florence’

Giuoco del Calcio fiorentino
1688
Piazza Santa Croce Giuoco del Calcio fiorentino

Klik hier bij Wikipedia voor meer informatie over Giuoco del calcio fiorentino.

Natuurlijk preekten de monniken van de bedelorden in de taal van de eenvoudige gelovige. Beroemd zijn de preken van de franciscaanse rondtrekkende monnik: Bernardino van Siena. Als hij preekte stond het plein stampvol. Deze monnik begon zijn populaire preken altijd met …

Italië is het verstandigste land in Europa, Toscane is het verstandigste gebied in Italië en Florence is de verstandigste stad in Toscane … [maar] waar edele gaven samengaan met kwaadaardigheid, krijgt men de slechtste mensen.’ Eva Borsook

Bellini
Bernardo van Siena
Bellini Bernardo van Siena detail

Enorme menigtes verzamelden zich om hem te horen spreken. Er werd gezegd dat tegenstanders binnen de kerk zich door hem verzoenden en mirakels gebeurden tijdens zijn preken. Ook werden er vreugdevuren van de ijdelheden gehouden tijdens zijn preken waarin mensen werden aangespoord om alle voorwerpen van verleiding te verbranden. Tijdens een verblijf in 1425 in Siena preekte hij iedere dag, zeven weken lang. Zijn begeestering was zo groot dat hij voor een preek soms tot vier versies had voorbereid. Wikipedia

Geciteerd uit: Eva Borsook, ‘Stergids Florence’, Agon, Amsterdam, 1988 blz. 151.

Vervolgens kwam er een donderpreek waarbij de gelovige op krachtige en beeldende wijze aan de kortstondigheid van het aardse bestaan herinnerd werd. Wee hij die niet goed leefde. Het verbranden van boeken door de nazi’s in Berlijn anno 1933 is niet de eerste boekverbranding geweest. Al in de vijftiende eeuw gebeurde dit in Florence en wel op het Piazza degli Spettaccoli. Het was op aanraden van Bernardino, maar vooral de latere religieuze machthebber, Savonarola, dat er brandstapels op het plein werden opgericht. Stapels met niet alleen boeken, maar ook met zulke verderfelijke dingen als spiegels, pruiken en cosmetica. Zelfs Botticelli heeft enkele van zijn schilderijen met klassiek mythologische onderwerpen in het vuur gegooid. Hij zou hierna alleen nog maar christelijke onderwerpen schilderen. Tot 1580 werden op het plein nog brandstapels met wereldse snuisterijen in de brand gestoken.

Fra Bartolommeo
Savonarola
ca. 1498
San Marco

Fra Bartolommeo Savonarola ca. 1498 San Marco

De wijk Santa Croce heeft van oudsher een slechte naam en niet alleen vanwege de armoede die er heerste. Zo schrijft Boccaccio al in zijn Decamerone over ‘de grijze pijen’, de franciscanen, die regelmatig naar de vrouwen van lichte zeden gingen in deze wijk. De magistraten hebben natuurlijk ingegrepen. Zij lieten stenen aanbrengen in het wegdek met een nadrukkelijke waarschuwing tegen de gevaren die een bezoek aan de dames, die zich lieten betalen voor de liefde, meebracht. De Via de’Macci heeft nog steeds de bijnaam: Malborghetto ofwel de straat van de ontucht.40

 

Naar de volgende bladzijde (Dag 1)