Het Palazzo Pitti, het binnenhof van Ammanati en de Boboli-tuinen

Het Pitti is niet alleen de moeite waard vanwege de schilderijencollectie en de tuin, maar ook wat betreft het binnenhof.172 Het is een mooi voorbeeld van een stijl die met het begrip maniërisme wordt omschreven en waar zoals hierboven beschreven Michelangelo de grondslag voor heeft gelegd. Het oorspronkelijke paleis was een vrijstaand palazzo van de koopman Luca Pitti.

Palazzo van Luca Pitti
Palazzo Pitti
La Veduta della Catena
Palazzo van Luca Pitti Palazzo Pitti La Veduta della Catena

 

Video Drone Palazzo Pitti en de Boboli-tuinen (4.50 minuten)

In 1549 werd dit paleis door de vrouw van Cosimo I, Eleonora van Toledo, gekocht. Hierna werd het meerdere keren uitgebreid en Ammanati heeft nog enkele ramen in de oude kern aangebracht. Het paleis lag op de plek van een oude steengroeve. De stenen die voor de bouw van het paleis gebruikt zijn, komen uit de tuin achter het paleis.

‘De ruwheid en het formaat van de enorme steenblokken waren opzettelijke verwijzingen naar bovenmenselijke krachten en proporties, erop gericht ontzag te wekken. Zoals Taine zegt zijn het geen stenen, maar rotsblokken en bijna hele stukken berg.’173
Palazzo Pitti
luchtfoto
Video Google Earth
rustica
mouseover
Palazzo Pitti facade Florence

Het binnenhof is ook door Ammanati ontworpen. Tussen 1550 en 1562 bouwde hij vlak na zijn terugkeer uit Rome het binnenhof. Hierbij heeft hij zich duidelijk laten inspireren door Antonio da Sangallo met zijn Palazzo Farnese in Rome. Ammanati gebruikt dezelfde volgorde van bogen en assen. Zo wordt op de begane grond de Toscaanse, op de eerste de Ionische en bij de laatste verdieping de Corinthische orde toegepast. Tot zo ver niets ongewoons zou je zeggen, maar de architect bekleedt niet alleen de wanden met rustica maar ook de zuilen. De rustica steekt bij deze zuilen buiten de schacht uit als het ware een voortzetting van de muren. Hierdoor ontstaat er een zekere ambivalentie tussen de zuilen en de rustica. Op de begane grond zijn dicht bij elkaar geplaatste ronde ringen bij de Toscaanse orde te zien. Op de eerste etage worden vierkanten met duidelijk meer ruimte ertussen om de Ionische zuilen gezet. Bij de bovenste verdieping is tenslotte de Corinthische orde toegepast. Deze laatste orde is een soort synthese van de twee onderste. Er worden wel ringen gebruikt (begane grond), maar de afstanden waarop deze van elkaar gezet worden, is gelijk aan die van de etage eronder.

twee kanten van de zichtas vanuit het Palazzo Pitti
luchtfoto
mouseover
Palazzo Pitti Boboli tuin

Het idee van een zuil met rustica komt al uit de Oudheid zoals dit bij de Porta Maggiore in Rome nog te zien is. Daarnaast is deze combinatie van zuil en rustica ook gebaseerd op ideeën van Michelangelo die Ammanati later uitwerkte. De tegenstelling tussen de rustica en de zuilen is:

‘[…] de dramatische uitbeelding van het thema strijd, vertegenwoordigd door de strakke klassieke orden (de zuilen) en de krachten van de onbeheerste natuur (de rustica blokken). Dit thema was bijzonder toepasselijk op die plek, waar zich de tuingevel van het paleis bevindt.’

Aldus Eva Borsook, ‘Stergids Florence’, Agon, Amsterdam, 1988 blz. 404

blik vanuit het binnenhof en vanuit de tuin
mouseover
Palazzo Pitti binnenhof

foto: Z everson

zicht vanuit het binnenhof
Palazzo Pitti Boboli tuin zicht vanuit het binnenhof

Sommige driehoekige frontons zijn opengebroken aan de bovenzijde. Bij de twee ramen rechts en links op de eerste etage boven de ingang bij het binnenhof is ook iets ongewoons aan de hand. Twee kariatiden in de vorm van pilasters staan als ware soldaten op wacht hun blikken strak op elkaar gericht.

Palazzo Pitti binnenhof detail facade

foto: Hench Hsu

Als je in de Boboli-tuinen loopt, de tuin achter het Palazzo Pitti, is wel duidelijk waarom Eleonora van Toledo dit paleis heeft gekocht. Klik hier voor een goede site met plaatjes en de nodige informatie over de tuinen en voor de officiële site klik hier. De tuinen liggen heel dicht bij de stad Florence en toch in de natuur. De tuinen zijn genoemd naar een stuk land en wel van ene Boboli dat door Cosimo de Medici, de man van Eleonora, was opgekocht.

 Video Drone Palazzo Pitti en de Boboli tuinen (4.50 minuten)

zicht op  Florence
mouseover

Boboli tuin Florence

foto’s: Colby Stuart en Europese tuinen

De tuinen zijn grofweg in twee stukken verdeeld. Beide delen worden door zichtassen gemarkeerd. Het eerste deel bevindt zich achter het Palazzo Pitti en de as eindigt op de heuvel (zie plattegrond; de as loopt vanaf nummer vijf, het amfitheater, naar nummer acht, een kolossaal beeld van Giambolgna genaamd: Abbondanza, door). Vanuit deze heuvel heb je een prachtig uitzicht over de stad en zijn omgeving. Het andere deel staat haaks op het eerste deel en strekt zich in westelijke richting tot de Porta Romana uit. De Viottolone, onderdeel van de tweede zichtas, is een laan met cipressen (zie plattegrond; as die door nummer tien, een vijver genaamd Isolotto, loopt).

Viottolone en een ander pad
mouseover
Boboli tuin Viottolone Florence

foto’s: Mike’s Select en Andy Ciordia

In deze tuin zijn vele beelden te zien, waarvan een flink aantal authentiek is en uit de Oudheid komt.

Isoletto
luchtfoto
mouseover
Boboli tuin Isoletto

foto’s: Mike’s Select en battyward

Plattegrond van de Boboli-tuinen:
1.   Morgante als Bacchus
2.  Grot van Buontalenti
3.  Grot van de geiten (Grotticina della Madamo ingang)
4.  Fontein van de artisjokken
5.  Amfitheater
6.  Koffiehuis
7.  Neptunesfontein
8.  Beeld van de overvloed
9.  Tuin van de Cavaliere
10. Isoletto
11. Meridiana 

Andere beelden komen uit de zestiende, zeventiende of achttiende eeuw. Zelfs de hofnar en dwerg, Morgante, is, als Bacchus zittend op een schildpad, in 1560 in steen vereeuwigd door ene Valerio Cioli.

Valerio Cioli
Morgante als Bacchus
mouseover

 Morgante als Bacchus Boboli tuin

foto’s: Rafael Jiménez en Kunsthistorisches Institut in Florenz

Dezelfde beeldhouwer die gespecialiseerd was in het restaureren van antieke beelden. Voor meer informatie en foto’s van de beelden klik hier bij het  Kunsthistorisches Institut in Florenz. Dicht bij de dwerg Morgante is de grot van Buontalenti. Deze spelonk gaat terug op een ontwerp van Vasari.

Grot van Buontalenti
facade
interieur
mouseover
Grot van Buontalenti Boboli tuin

foto: Wikipedia

Hier stonden niet alleen beelden van Bandinelli, zoals Adam en Eva, maar ook de Slaven van Michelangelo. Gipsen afgietsels hebben de plaats ingenomen van de oorspronkelijk beelden. De originele beelden zijn in 1909 naar de Accademia verhuisd.

Vincenzo de Rossi
Paris en Helena
detail
geheel
mouseover
Grot van Buontalenti Vincenzo de Rossi Paris en Helena
Giambologna
Venus
replica
Grot van Buontalenti Giambologna Venus replica
details van de grot
links replica van de ontwakende slaaf van Michelangelo
mouseover
Grot van Buontalenti replica van de ontwakende slaaf van Michelangelo

Tenslotte bekijken we nog een bijzondere deur van Bernardo Buontalenti en het atelier  van Federico Zuccari. De Porta delle Suppliche, de deur van de verzoekschriften, is te vinden in het Palazzo degli Uffizi bij de westvleugel.174 Deze deur uit 1577 is waarschijnlijk wel het meest bekend uit het oeuvre, althans het architectonische van Buontalenti.

 Porta delle Suppliche
Buontalenti
 Porta delle Suppliche Buontalenti Florence

Bij deur is rechts een bijbehorende gleuf te zien waarin het verzoekschrift kon worden gedeponeerd. Achter het borstbeeld van Cosimo de Medici, de hertog, is een kijkgat met tralies. Buontalenti stemde zijn ontwerp hierop af. De deur met de omlijsting bestaat uit drie delen: een vrij plat frame om de deur, een aedicula die duidelijk afsteekt van de muur en tenslotte aan de bovenzijde een merkwaardig fronton. Daar het kijkgat moest worden open gelaten, kon hij geen segmentvormig fronton boven de deur zetten. Buontalenti lost dit handig op door het fronton is tweeën te delen en elk deel om te draaien. In het midden wordt vervolgens een sokkel geplaatst met het portret van Cosimo zodat het kijkgat ook nog gebruikt kan worden. Cosimo kijkt vanuit de hoogte streng neer op de bezoeker die zijn verzoekschrift in de postbus gooit. Hoewel duiven wat minder respect voor de buste van Cosimo hebben zoals dit bij de onderstaande afbeelding te zien is.

 Porta delle Suppliche Buontalenti Uffizi Florence

 

Het huis en atelier van Federico Zuccari

Federico Zuccari
zelfportret
detail
Federico Zuccari zelfportret detail

Tenslotte lopen we richting de Via Giuseppe Giusti waarbij we nog langs het Piazza Santissima Annunziata met het vondelingenhuis van Brunelleschi komen. Iets verder rechts is de straat met het huis van  Federico Zuccari: op de hoek van Via Giuseppe Giusti (vroeger Via del Mandorlo) en de Via Gino Capponi (vroeger Via dell’ Orto dei Servi).  Later  bouwde  deze kunstenaar  op zijn grondstuk nog een atelier aan de Via Giusti.175

 Piazza della Santissima Annunziata

 Piazza della Santissima Annunziata Florence

foto: shofet

Casa Zuccari
hoek Via Giuseppe Giusti en de Via Gino Capponi
wapenschild
mouseover

Casa Zuccari hoek Via Giuseppe Giusti en de Via Gino Capponi wapenschild Florence

foto’s: Sigismondi

Casa Zuccari
Loggia en tuin

Casa Zuccari Loggia en tuin Florence

foto: Sigismondi

Casa Zuccari
plafondfresco
Sala Terrena

 Casa Zuccari plafondfresco Sala Terrena

foto: Lensini

Voor meer informatie zoals literatuur en vele afbeeldingen van de fresco’s in het huis van Zuccari klik hier bij het Kunsthistorisches Institut in Florenz en dan onder Casa Zuccari bij Baugeschichte en Sala Terrena voor de fresco’s. Later heeft Zuccari op hetzelfde grondstuk nog een atelier laten bouwen aan de Via Giuseppe Giusti.

Het smalle en hoge atelier  heeft een heel opvallende gevel.

Atelier
Federico Zuccari
Via Giuseppe Giusti
begane grond van de gevel

façade Atelier Federico Zuccari Via Giuseppe Giusti Florence

Deze façade is een vreemde combinatie van verschillende materialen variërend van ruwe tot aan glad gepolijste oppervlaktes. De begane grond en de piano nobile verschillen sterk van elkaar. De eerste bestaat uit ruwe en onaffe materialen, terwijl de mooie verdieping juist wel fijntjes is afgewerkt. In de nauwelijks bewerkte blokken op de begane grond zijn drie reliëfs. Deze reliëfs symboliseren het gereedschap dat een schilder, architect en beeldhouwer gebruikt. Zo zijn er aan beide uiteinden van de begane grond pilasters in wording. Een deel moet nog weggehakt worden terwijl sommige stukken van de hoekpilasters al glad gehakt zijn en geheel voltooid. De steenhouwers hebben hun werk op de begane grond nog lang niet af, menig ruw stuk moet nog afgewerkt worden. Dit is ook te zien bij de lijsten rondom de deur en het raam erboven.

bovenzijde
wapenschild
raam
façade Federico Zuccari Via Giuseppe Giusti

foto: Wikipedia

Op de eerste verdieping, de piano nobile, worden de drie edele kunsten gecombineerd: architectuur, schilder -en beeldhouwkunst. De architectuur wordt weergegeven in de gebroken frontons boven de twee ramen. De beeldhouwkunst door de twee nissen die de beide ramen flankeren. De schilderkunst tenslotte wordt in het midden van de gevel gesymboliseerd door een grote lege ingelijste en gestucte vierhoek. Zoals de nissen geen beelden bevatten, zo heeft de lege vierhoekige lijst geen fresco. Federico Zuccari was tenslotte een schilder, net als zijn broer Taddeo, die werkte in de maniëristische stijl zoals ook aan de architectuur van deze gevel te zien is. Ook het paleis dat Federico Zuccari in Rome bezat, heeft overduidelijke maniëristische trekjes. Zo zijn om de deur en de vensters van dit Romeinse paleis monden te vinden die wijd openstaat en iets wat lijkt op een menselijk gezicht. Het huis van Zuccari is sinds 1987  in bezit van het  Duitse Kunsthistorisches Institut Florenz. Meer lezen over het huis en de schilderingen van Zuccari?  klik dan hier.

Einde 2e dag

Naar de volgende bladzijde (Dag 3: beeldhouwkunst)