De schilderkunst  in de Santa Maria Novella  10/11

Domenico Ghirlandaio en de Tornabuoni-kapel 4/5

Zeven verhalen over Johannes de Doper op de rechterwand

Ghirlandaio
Aankondiging aan Zacharias
Ghirlandaio Aankondiging aan Zacharias fresco Tornabuoni

Ook hier, net als bij het tegenoverliggende verhaal van Joachim die de tempel wordt uitgejaagd, gebruikt Ghirlandaio deze prominente en in het oog springende plek om de belangrijkste mannelijke leden van de familie te portretteren. Daarnaast vermeldt Vasari nog het volgende:

‘Bovendien, om te tonen dat er in hun tijd menigvuldige talenten bloeiden, vooral in de letteren, schilderde hij onder aan het tafereel vier met elkaar sprekende halffiguren in een kring, de geleerdste

Ghirlandaio Zacharias Marsilio Ficino, Cristoforo Landino, Demetrius, messer Angelo Poliziano Tornabuoni

mannen die destijds in Florence te vinden waren: de eerste, gekleed als kanunnik, is messer Marsilio Ficino; de tweede, in een rode mantel en met een zwarte band om de hals, is Cristoforo Landino; en dan is er de Griek Demetrius, die zich naar hen toewendt; en tussen hen in, degene die even zijn hand opheft, staat messer Angelo Poliziano: allen zijn ze uiterst levendig en bezield weergegeven.’

De tijdgenoten worden in groepen van drie of meer gegroepeerd en nemen geen deel aan het verhaal dat zich bij het altaar afspeelt. Om alle figuren weer te kunnen geven, heeft Domenico Ghirlandaio een merkwaardige truc toegepast. Links en rechts zien we halffiguren uit een ruimte onder de vloer van de tempel komen, hetgeen niet bepaald mooi oogt. Zou de opdrachtgever, Giovanni Tornabuoni, op het laatst nog geëist hebben enkele figuren alsnog weer te geven? Ghirlandaio schilderde voor hij aan deze frescocyclus begon wel op overtuigende wijze figuren die onder in het beeldvlak een trap oplopen in de Sassetti-kapel. Als het antwoord op de bovengestelde vraag ja luidt, dan zou dat een verklaring kunnen zijn voor deze ongelukkige noodgreep om nog enkele figuren toe te voegen.154

Domenico Ghirlandaio
Bevestiging van de orderegels ca. 1485
Sassetti-kapel
Santa Trinita
Domenico Ghirlandaio Bevestiging van de orderegels ca. 1485 Sassetti-kapel Santa Trinita
Ghirlandaio
detail
visitatie
Ghirlandaio Visitatie fresco Tornabuoni

In het contract dat Ghirlandaio met Giovanni Tornabuoni  in 1485 sloot staat wat er zoal geschilderd moest worden: ‘menselijke figuren, gebouwen, kastelen, steden, bergen, heuvels, vlakten, rotsen, klederdrachten, dieren, vogels en allerlei soorten beesten.’155

Ghirlandaio
Giovanni Albizzi-Tornabuoni fresco 
groot formaat
1488
Thyssen-Bornemisza
Ghirlandaio Giovanni Albizzi-Tornabuoni 1488 Thyssen-Bornemisza

Op de middelste band gaat het verhaal verder. Rechts zien we eerst de geboorte van Johannes de Doper. Net als bij de geboorte van Maria op de tegenoverliggende wand speelt deze gebeurtenis zich af in een typisch Florentijns interieur. Ook hier valt het licht door een geschilderd raam en komt het natuurlijke licht van links. Elisabeth zit rechtop in haar bed. In haar linkerhand houdt zij een boek vast. Op het eerste gezicht is zij een gewone vrouw, maar een onopvallende halo geeft aan dat wij hier te maken hebben met een heilige. Achter haar reikt een jonge bediende karaffen met water en wijn.

Ghirlandaio
de geboorte van Johannes de Doper
Ghirlandaio de geboorte van Johannes de Doper Tornabuoni fresco

 

Ghirlandaio geboorte Johannes de Doper detail fresco Tornabuoni

Ghirlandaio
naamgeving van Johannes de Doper
Ghirlandaio naamgeving van Johannes de Doper fresco Tornabuoni
Ghirlandaio
detail fresco Naamgeving van Johannes de Doper
studietekening voor naamgeving van Johannes de Doper
British Museum
Londen
mouseover
Studietekening
Uffizi
en detail van het fresco
mouseover
Ghirlandaio studietekening Uffizi

 

Michelangelo
Studie naar ‘Sagra del Carmine’
Masaccio
Michelangelo Studie naar 'Sagra del Carmine' Masaccio

Klik hier voor het vervolg van dag 5