Benozzo Gozzoli en de drie koningen in de kapel van het Palazzo Medici-Riccardi Cappella dei Magi‎ 2/6

1.2. Ligging, functie, vorm en driedeling

Als je aan het einde van de trap komt en naar rechts loopt, kom je in de vertrekken van de capo familia.247 Piero de Medici was op dat moment het hoofd van de familie. Hij was degene, die de opdracht voor de frescocyclus had gegeven. Het kleinste van de twee vertrekken geeft toegang tot het portaal vóór de kapel (klik hier voor de plattegrond). In het portaal heeft Gozzoli het Lam Gods geschilderd. De kapel is in meerdere bronnen beschreven. De oudste bron is van de architect Antonio di Pietro Averlino, altijd Filarete genoemd. In boek vierentwintig van zijn,‘Trattato d’Architettura,’ (uit 1451-1464) wordt het paleis uitvoerig beschreven. In deze beschrijving is het volgende over de kapel te lezen:

‘en er is een passend schilderwerk van de hand van een goede Florentijnse schilder. Uit wat ik begreep is zijn naam Benozzo.’248

Rechts naast de kapel lag een suite en daarnaast de Camara Grande (zie de plattegrond van Gherardo Silvani uit 1650; de kapel ligt aan de onderzijde tussen A en E; links hiervan zijn de trap en de kamers van de capo familia). Het bezoek kon direct bij het voorportaal van de kapel komen, zonder door de vertrekken van de capo familia te hoeven lopen. Daarnaast kon het hoofd van de familie vanuit zijn Camara Grande ook direct bij zijn kapel komen. De kapel had dus een dubbele functie: privé en publiek. Belangrijke gasten werden in de kapel ontvangen. De kapel zelf bestaat uit een koor en een zitgedeelte met banken. Deze banken zijn in 1469 gemaakt en door Giuliano da Sangallo ontworpen.

kapel van de Medici
zicht op het koor
noord
oost-en zuidwand
mouseover

Cappella dei Magi‎

De ruimte achter de twee deuren, rechts en links, leidt naar trappen, die als vluchtroutes gebruikt konden worden. Een vluchtroute naar buiten, maar ook naar een geheime ruimte boven in het paleis. In zijn,‘De re aedificatoria’, (1452 en uitgegeven in 1485; hier in een Engelse vertaling op internet te lezen klik pijl rechts om te bladeren in het boek) beschrijft Alberti dat geheime ruimtes en vluchtwegen voor een paleis absoluut noodzakelijk zijn. Zeer waarschijnlijk beschrijft Alberti de vluchtroutes in het Palazzo van de Medici. Achter het rechter zijkamertje ligt nog een kleine sacristie (zie plattegrond tussen D en E).

Benozzo Gozzoli
Galeazzo Maria Sforza
oostwand

Cappella dei Magi‎

Als Galeazzo Maria Sforza in april 1459 op bezoek komt, zijn het plafond en de vloer klaar, maar de fresco’s nog niet. Bij dit bezoek mochten gewone burgers de kapel bekijken en gezien het verslag van een anonieme dichter waren de bezoekers onder de indruk.

‘En er is een rijk versierde kapel daar, geen gelijke in het universum, dat zo gedecoreerd is om God te aanbidden. En wie er ook goed naar kijkt, zal zeggen dat de schrijn toebehoort aan de levenschenkende heilige Drie-eenheid, want alles is prachtig en schitterend.’249 Ook de rijkdom van het altaar wordt door de dichter geroemd met de volgende woorden: ‘Het altaar was gedecoreerd met goud, zilver, fluweel en brokaat, zonder dat het ouderwets noch modern leek.’250

Een gotisch reliekschrijn stond op het altaarblad. In deze reliekhouder (nu in het museum van de Opera dell’ Duomo) was het zogenaamde libretto (het kleine boek). De reliekschrijn had de vorm van een kleine triptiek die oorspronkelijk in bezit was geweest van de Franse koning. In het drieluik zaten vele heilige relieken waaronder de passiewerktuigen.

Agnolo Bronzino
Piero de Medici
National Gallery
Londen

De ruimte vóór het koor, het deel waar het altaar staat en het altaarstuk zijn drie werelden. De titel van Gentile Becchi, de tutor van Lorenzo en Giuliano (zonen van Piero de Medici), bij een gedicht en het couplet zelf zijn een belangrijke sleutel voor het begrijpen van het altaarstuk en de frescocyclus.

Domenico Ghirlandaio
Portret van Gentile Becchi
Tornabuoni-kapel
Santa Maria Novella

Gentile Becchi Ghirlandaio Tornabuoni

Daarnaast verraadt het Lam Gods in het voorportaal boven de originele ingang de diepere betekenis van de fresco’s van Benozzo Gozzoli en het altaarstuk van Filippo Lippi.

Pseudo-Pier Francesco Fiorentino naar Fra Filippo Lippi
Pseudo-Pier Francesco Fiorentino naar Fra Filippo Lippi Aanbidding  Cappella dei Magi‎

 

Benozzo Gozzoli
Lam Gods
voorportaal van de kapel
Benozzo Gozzoli Lam Gods Medici kapel Cappella dei Magi‎

 

klik hier voor het vervolg van dag 6