De keizerlijke fora

Reconstructietekening v.l.n.r. Capitolijn, Forum Romanum en Keizerlijke fora en reconstructie keizerlijke fora
Reconstructie model Forum Romanum en de Keizerlijke fora      Keizerlijke fora na de Oudheid en situatie vóór de ingrepen van Mussolini
Reconstructietekening v.l.n.r Capitolijn, Forum Romanum, Keizerlijke fora

 

Huidige situatie en de fora        Kaart van de keizerlijke fora    Maquette van de keizerlijke fora       Situatie na ingreep van Mussolini
Plattegrond en reconstructietekening van het Forum Romanum en de keizerlijke fora:
1.  Tabularium
2.  Porticus deorum consentium
3.  Vespasianus-tempel
4.  Concordia-tempel (reconstructie)
5.  Carcer (gevangenis reconstructie)
6.  Septimius Severus-boog
7.  Rostra (spreekhoek reconstructie)
8.  Saturnus-tempel (reconstructie)
9.  Julia basiliek (reconstructie)
10. Forum
11. Aemilia basiliek (reconstructie)
12. Castor en Pollux tempel
13. Caesar-tempel (reconstructie)
14. Antonius-en- Faustina-tempel
15. Regia (reconstructie)
16. Vesta-tempel
17. Huis van de Vestaalse maagden
18. Bibliotheca Pacis
19. Romulus-tempel (reconstructie model)
20. Maxentius-basilica
21. Venus- en Roma tempel (reconstructie)
22. Forum Julius Caesar (reconstructie)
23. Curia regia
24. Venus-Genetrix tempel (reconstructie)
25. Forum Augustus (reconstructie model)
26. Mars Ultor-tempel (reconstructie)
27. Exedra (reconstructie)
28. Forum Nerva
29. Minerva-tempel (reconstructie)
30. Forum Pacis (reconstructie)
31. Pax-tempel (reconbstructie)
32. Forum Trajanus (maquette model)
33. Ruiterstandbeeld van Trajanus (reconstructie)
34. Triomfboog
35. Exedra
36. Basiliek Ulpia (reconstructie)
37. Trajanus-zuil
38. Bibliotheken (reconstructie)
39. Trajanus-tempel (reconstructie)

 

Brusselse maquette van Rome Paul Bigot groot formaat     Plattegrond     Plan des forums impériaux
Rechts boven: Forum Romanum      Links van boven naar beneden de volgende fora:
Vredes, Nerva, Augustus, Caesar (rechts van Augustus) en Trajanus
maquette Rome Paul Bigot fora: Vredes, Nerva, Augustus, Caesar (rechts van Augustus) en Trajanus

Download app in App Store voor keizerlijke fora 3D  Iphone/Ipad Engels/Italiaans

Dit onderdeel komt waarschijnlijk het eerst aan de orde, nog voordat we het Forum Romanum bezoeken, maar dat ligt een beetje aan de temperatuur. Het Forum Romanum ligt in een dal en het kan daar ontzettend warm zijn. Bij Wikipedia is hier meer te lezen over de keizerlijke fora.

Julius Caesar voor het Caesar Forum inzoomen
Julius Caesar voor het Caesar Forum

foto: Leomudde en het bronzen beeld: edk7

Omdat het Forum Romanum een vrij kleine ruimte omvat en de keizers hun eigen gebied wilden, waren zij genoodzaakt om een ander kavel te zoeken. Dit werd het dal tussen de Palatijn en de Quirinaal, ten noorden van en grenzend aan het Forum Romanum. De keizerlijke fora waren een buffer tegen de volkse en verpauperde wijken ten noorden van het Forum zoals de Subura.

‘In het antieke Rome had je de Urbs, de stad, het hooggelegen gebied waar de rijken en machtigen woonden. En je had Subura, een dichtbevolkte volkswijk die ook onderdak bood aan een mengelmoes van sjacheraars, dieven, hoeren, gladiatoren en criminele kroegbazen. Als rijke Romein moest je je in het donker niet in deze kolkende mensenmassa wagen zonder fakkels en een paar slaven als beschermer.’

Bron: Marc Leijendekker NRC  en Klik hier bij Wikipedia als je meer over de Subura wilt lezen.

Forum van Caesar

De nieuwe keizerlijke forums waren complexen met fonteinen, pleinen, tuinen, tempels, leeszalen, basilica’s en wandelhallen. Caesar besloot tot de bouw van het eerste keizerlijke forum, het Forum Julium oftewel het Caesarforum.

Overblijfselen van het forum van Caesar groot formaat    Luchtfoto    Plattegrond van het  Caesar forum    Reconstructietekening
Forum van Caesar 10e eeuw
Overblijfselen van het forum van Caesar Rome

 

Overblijfselen van het forum van Caesar groot formaat        Reconstructie model van het Forum van Caesar
Overblijfselen van het forum van Caesar Rome

Het kostte Caesar een fortuin, de gehele buit die hij uit Gallië had meegebracht. Caesar moest allerlei huizen opkopen om plaats te maken voor zijn forum. Daarbij kwam nog dat de Curia met bijbehorende gebouwen iets verplaatst moest worden, terwijl de uitloper van de Capitolijn ook voor veel problemen zorgde en grotendeels moest worden afgegraven. Het Forum werd door zijn adoptiefzoon, Octavianus, de latere keizer Augustus voltooid.

Het Caesarforum is een rechthoekige door muren omgeven binnenplaats van 160 bij 75 meter. Het plein werd aan drie zijden omgeven door een dubbele zuilengang. Een verlengde hoofdas, van 160 meter, kwam uit bij een tempel gewijd aan de stammoeder van de familie Caesar: de Venus Genetrix [moeder].

Drie zuilen van de tempel van Venus Genetrix  reconstructie en de plattegrond       Groot formaat
Reconstructie model van de tempel van Venus Genetrix     Fries van de tempel Venus Genetrix
mouseover
Overblijfselen van het forum van Caesar en drie zuilen van de Venus Genetrix tempel Rome
Caesar zou althans volgens hem, afstammen van de godin Venus. Haar beeld stond naast dat van Caesar in de apsis van de tempel. De Griekse beeldhouwer Arcileus heeft het beeld gemaakt. Caesar liet de borsten van de godin met parels bedekken. Een beeld van de grote liefde van Caesar, Cleopatra, kreeg ook een plaats in de tempel (meer over deze tempel? klik hier bij Wikipedia). Voor de tempel stond zijn eigen ruiterstandbeeld. Het paard, oorspronkelijk een ruiterstandbeeld van Alexander de Grote, gemaakt door de Griekse beeldhouwer Lysippos (Wikipedia), was geroofd. Niet Alexander, maar Caesar kwam op het paard te zitten. De ommuurde ruimte werd ook gebruikt voor winkels, die zich aan de zuidzijde bevonden.  Na de voltooiing onder Augustus werd het forum door Trajanus nog ingrijpend verbouwd. Sommige zuilen van de galerijen en het podium met drie zuilen van de Venus-Genetrix-tempel zijn nog bewaard gebleven.
 

Nieuw aan de tempel van Genetrix is de ronde apsis die de cella afsluit: een vernieuwing die school zou gaan maken. 

Achter de tempel van Venus Genetrix, grenzend aan de Clivus Argentarius, bevond zich de basilica Argentária, een beurs voor de geldhandelaren, die door Trajanus is aangelegd.

 
Forum van Augustus reconstructie
Forum van Augustus reconstructie
 

Dit forum ten noorden van het Caesarforum borduurde voort op het ontwerp van Caesar, dat op zijn beurt gebaseerd was op hellenistische pleinen. Ook hiervoor moesten weer veel huizen in de Subura worden afgebroken. De verpauperde bevolking werd gedwongen te verhuizen. Het Forum van Augustus had een rechthoekige plattegrond met aan de zijkanten een zuilengang. Aan het uiteinde van de lange as lag een tempel gewijd aan Mars Ultor (de wrekende god Mars in verband met de dood van Caesar). In de tempel lagen het zwaard van Caesar en de eretekens van het Romeinse leger, dat Augustus weer van de Parthen terugveroverd had. Nieuw waren de twee boogvormige exedra’s aan het einde van de zuilengalerij naast de Mars Ultortempel (meer over deze tempel? klik hier bij Wikipedia. In de zuilengangen, stonden veel beelden onder andere van Julius, Aeneas en de voorvaderen van het Julische geslacht. Hiermee maakte Augustus duidelijk, dat de geschiedenis van Rome ook de geschiedenis van het Julische geslacht was. In het midden van het plein stond een groot beeld van Augustus met vierspan. Augustus liet uit angst dat een brand in de aangrenzende sloppenwijk Subura zijn forum zou vernietigen, een hoge muur om het hele complex bouwen. Rechts is heden ten dage nog steeds de poort in de muur te zien die toegang gaf tot de Subura.

 

bron: Martin G. Conde  

“De Subura was de naam van een wijk in het oude Rome. De wijk was gelegen in het dal tussen de Viminaal en de Esquilijn.
  De wijk werd doorsneden door het Argiletum, dat verderop overging in de Clivus Suburbanus. Veel van de bebouwing in de wijk was hoogbouw, de zogenoemde Insulae. Deze hoogbouw en voornamelijk de bewoners ervan (vooral arme Romeinen) zorgde er onder andere voor dat de vicus al in de oudheid een slechte naam had. Veel klassieke schrijvers beschrijven de Subura in niet mis te verstane termen zoals rumoerig, vies en verblijfplaats van prostituees. Bovendien kwamen er door de dichte bebouwing vaak branden voor. 
  Bovenstaande factoren zorgden ervoor dat Augustus bij de bouw van het forum van Augustus een hoge muur tussen zijn forum en de Subura liet oprichten.
  Niet alleen de arme Romeinen woonden in de Subura, volgens Suetonius woonde ook Gaius Julius Caesar er voordat hij Pontifex maximus werd.

Bron: Wikipedia

Het forum van Vespasianus  ook wel vredestempel genoemd

Geheel oostelijk, direct achter de tempel van Romulus ligt het Vredes Forum ook wel het Forum van Vespasianus genoemd. Er is tegenwoordig bijna niets meer van overgebleven. Het werd in opdracht van Vespasianus gebouwd. Het gehele complex was een groot rechthoekig plein, omgeven door zuilengangen. Aan de achterkant stond de vredestempel, als gedenkteken aan het sluiten van de vrede na een lange periode van burgeroorlogen. In deze tempel, die niet op een hoog podium stond, werd de buit die de zoon van Vespasianus, Titus, uit Jeruzalem had meegebracht bewaard. Aan weerszijden van deze tempel stonden bibliotheken en galerijen met beroemde beelden.

 
 
 


Forum van Trajanus

Trajanus voor het Forum van Trajanus
Trajanus beeld voor het Forum van Trajanus

Plattegrond:

1.    Toegangspoort (triomfboog reconstructie)
2.    Plein, omsloten door porticus (reconstructie)
3.    Marmeren peristylia (reconstructie)
4.    Exedra’s (overblijfselen)
5.    Markt van Trajanus (overblijfselen)
6.    Via Biberatica
7.    Basilica Ulpia met twee exedra’s (reconstructie)
8.    Griekse en Latijnse bibliotheek model (reconstructie interieur)
9.    Zuil van Trajanus (reconstructie)
10.  Binnenplaats tempel van Trajanus (reconstructie)
11.  Tempel van Divus Trajanus (reconstructie)

Video’s:
1.   Video hoorcollege professor Kleiner Yale University Forum van Trajanus  (begint bij 22.10 minuten)
2.   Video hoorcollege Basilica Ulpia  professor Kleiner Yale University (begint bij 31.30 minuten)
3.   Video Trajanus Forum en de Markt van Trajanus Discovery (9.07 – 12.04 minuten)
4.   Video hoorcollege Zuil van Trajanus professor Kleiner Yale University (begint bij 45.30 minuten)
5.   Video hoorcollege professor Kleiner Yale University (begint bij 59.30 minuten)
6.   Video Khan Academy Forum van Trajanus (6 minuten)
7.   Video Khan Academy Markt van Trajanus (3.55 minuten)
8.   Video Khan Academy Zuil van Trajanus (4.55 minuten)
9.   Video reconstructie Capware Zuil van Trajanus en de bibliotheken (3.40 minuten)
10. Video: de bouw van de zuil van Trajanus National Geographic (4.46 minuten)

Overblijfselen van Forum van Trajanus de zuilen zijn van de basilica Ulpia groot formaat
Reconstructie model met zicht op facade basilica Ulpia met  zuil van Trajanus     Luchtfoto overblijfselen van Trajanus forum
Overblijfselen van Forum van Trajanus de zuilen zijn van de basilica Ulpia Rome

foto: Pantchoa / François de Nodrest

 
Luchtfoto overblijfselen Forum van Trajanus groot formaat       Reconstructie aansluiting fora van Augustus en Trajanus     Maquette 
Video Trajan’s Forum  van Trajanus Tim Wright (1.09 minuten)     Video Forum van Trajanus (1.55 minuten)
Luchtfoto overblijfselen Forum van Trajanus Rome
 
Markt van Trajanus groot formaat       Luchtfoto groot formaat 
mouseover      
Markt van Trajanus Rome

foto: Me-Ko

Trajanus markt groot formaat      Via Biberatica
Markt van Trajanus Rome

foto: Darren and Brad

 
Markt van Trajanus groot formaat
Markt van Trajanus Rome
Tussen 107 en 112 werd dit grote complex gebouwd. De architect was Apollodorus van Damascus. Het terrein was te klein en onregelmatig om dit forum en de aangrenzende markt aan te kunnen leggen. Verscheidene monumenten en gebouwen in het dal tussen de Capitolijn en de Quirinaal werden afgebroken, maar zelfs na deze ingrepen was de ruimte nog te klein. Een heuvelrug tussen de Capitolijn en de Quirinaal, die door het dal liep werd geheel afgegraven. De hoogte van deze smalle heuvelrug wordt door de zuil van Trajanus tweeënveertig meter nog steeds aangegeven. Tenslotte werd een deel van de Quirinaal afgegraven. Op het afgegraven deel van de Quirinaal werd de markt van Trajanus gebouwd in de vorm van een exedra. Hierdoor werd het zicht onttrokken aan de merkwaardige afgraving van dit deel van de Quirinaal en tegelijkertijd was de markt, bestaande uit meerdere verdiepingen van tabernae [winkels], nodig als tegenwicht voor de druk van de Quirinaal.

bron: HBO

Een groot voordeel van dit project was dat het oude centrum, het Forum Romanum, nu verbonden  werd met het nieuwe tweede grote centrum: de Campus Martius oftewel het Marsveld.

Trajanus markt en een reconstructie van de hal
Trajanus markt hal Rome
Door de forse ingrepen in het landschap kon Apollodorus een forum met een lengte van 300 meter en een breedte van 185 meter aanleggen. Hierdoor overtrof dit forum alle eerdere gebouwde fora niet alleen in afmetingen, maar ook in pracht. In het noordwesten werd het Forum afgesloten door de tempel: Divus Trajanus, maar hier is niets meer van overgebleven.
Hier een reconstructie van het plein van Trajanus met op de achtergrond de basilica Ulpia en de uitstekende zuil van Trajanus.
 


Zuil van Trajanus

Daar voor waren twee beroemde bibliotheken, rechts een Griekse en links een Latijnse, met in het midden de beroemde zuil van Trajanus uit 113 na Chr. Deze tweeënveertig meter hoge zuil met een wenteltrap erin, werd bekroond met een standbeeld van Trajanus. 

Bibliotheek  van Trajanus
mouseover
reconstructie Bibliotheek  van Trajanus Rome

foto’s: Capeware

Later heeft dit beeld plaats moeten maken voor de H. Petrus. In de sokkel werd de gouden urn met de as van Trajanus en zijn vrouw bewaard. Op de zuil is een spiraalvormige band van tweehonderd meter met gebeeldhouwde reliëfs aangebracht.

Foto: National Geographic

Hierop waren de oorlogen tegen de Daciërs (Roemenen) uitgebeeld. Dit idee was volledig nieuw en was oorspronkelijk goed te zien vanaf de grond, maar ook vanuit de twee bibliotheken. In het voetstuk werd de gouden urn met de as van Trajanus bewaard.

Sokkel groot formaat           Reliëf op de sokkel groot formaat        Reliëf op de zuil       Spiraalvormige reliëf band
Reconstructie van de sokkel met de urn van Trajanus         Reconstructie sokkel van de zuil  tussen bibliotheken
Sokkel van de zuil van Trajanus Rome

foto’s: Sokkel SonomaPic Man en reliëf  HEN-Magonza

Direct achter de zuil en de bibliotheken lag overdwars geplaatst de basilica Ulpia. Hier zijn nog enkele zuilen van overgebleven. De Ulpia had vijf beuken en twee halfronde apsiden aan de uiteinden. De grote afmetingen zijn nog te zien aan een twee meter hoog Corinthisch kapiteel en een stuk zuil van twee meter doorsnee, die nu achter de Trajanuszuil liggen, maar eerst een onderdeel van de Ulpia waren. Vóór de Ulpiabasiliek was een ommuurd plein met zuilengangen en in het midden bij de zijkanten waren twee exedra’s, waarvan één de markt van Trajanus vormde. In het midden van het plein stond een ruiterstandbeeld van Trajanus.

 

Als keizer Constantinus in 356 het Forum van Trajanus bezoekt en het ruiterstandbeeld ziet, roept hij dat hij dit niet zou kunnen namaken, maar wel het paard waarop Trajanus was afgebeeld. Waarop de prins uit zijn gevolg antwoordde: ‘Laat dan eerst zo’n stal bouwen.’ Als paus Gregorius het forum rond 500 na. Chr. bezoekt en de afbeeldingen op de zuil van Trajanus aanschouwt, raakt hij zo ontroerd, dat hij op zijn knieën valt en tot God bidt om de ziel van de heidense Trajanus uit de hel te bevrijden. Na zijn terugkeer in de Sint Pieter krijgt de paus een visioen dat de ziel van Trajanus inderdaad door de Heer gered is, maar dat hij voortaan moet ophouden voor heidense zielen te bidden. Volgens een andere versie kreeg Gregorius de keus tussen drie dagen vagevuur of pijnen en kwalen op aarde. Hij koos voor het laatste en met zijn gezondheid kwam het nooit meer goed. Verder naar het oosten stond een triomfboog met drie doorgangen, de ingang van het plein.

Overblijfselen Basilica Ulpia en de zuil van Trajanus groot formaat
Overblijfselen Basilica Ulpia en de zuil van Trajanus Rome
Foto: Steven Zucker
 
Na de val van het Romeinse rijk raakt het Forum en de keizerlijke forums sterk in verval. Op het einde van de Middeleeuwen zijn grote delen bedekt met een dikke laag aarde en steken alleen hier en daar delen van zuilen of bogen boven de grond uit.
 
 
 

In de jaren dertig van deze eeuw heeft Mussolini de volkse wijken, die veel eeuwen later na het verval van Rome op de forums ontstaan waren, weer afgebroken en de oude keizerlijke forums weer opgegraven. Mussolini liet de Via dei Fori Imperiali aanleggen, dwars door de keizerlijke forums, waarvan nog steeds een deel onder het asfalt van de weg ligt.

 Via Fori dei Imperiali groot formaat      Via dei Fori Imperiali vóór de ingrepen Mussolini      Video afbraak onder Mussolini (2.09 minuten)
 Via Fori dei Imperiali Rome

foto: Michał Banach

Na de keizerlijke forums bekeken te hebben gaan we bij de Titusboog naar boven naar de Palatijn en worden al aangenaam getroffen door een frisse wind van zee.

Het pad naar boven naar de Palatijn groot formaat         Het pad
Het pad naar boven naar de Palatijn Rome
 

foto’s: Zach Tanner (groot) en phototram