Palatijn

Clivus Palatinus
opgang naar de Palatijn in de Oudheid en voor toeristen
mouseover

Clivus Palatinus

foto’s: alisonshine en Nathan deGargoyle

Video hoorcollege Palatijn professor Kleiner Yale University  (113.46  minuten)

Palatijn
plattegrond van de Palatijn
zicht op Palatijn vanuit Circus Maximus
Video DJI Phantom drone Palatijn (10. 54 minuten)
mouseover

Palatijn Rome

foto: Capucine et Ludovic (Martin G.Conde)

In de Oudheid werd een andere straat naar boven genomen. Huizen aan deze straat of op de Palatijn  kosten een fortuin of zoals Cicero het zei  ‘een paar centen.’

‘De straat waarlangs men de Palatijn beklom en beklimt, wordt door archeologen Clivus Palatinus genoemd, ‘Palatijnse helling’. Cicero kocht in deze straat een huis waarvoor hij niet minder dan 3 500 000 sestertiën betaalde, evenveel als 2400 handwerkslieden in een jaar verdienden. ‘Bijna de hele stad,’ zie hij, ‘kan mijn huis zien liggen. Het kost een paar centen, maar dan heb je ook wat.’

Geciteerd uit: Jona Lendering, ‘Stad in marmer Gids voor het antieke Rome aan de hand van tijdgenoten’, Athenaeum- Polak&Van Gennep, Amsterdam 2002 blz. 210.

De Palatijn is één van de zeven heuvels in Rome. Hier hebben zoals reeds beschreven de eerste bewoners van de stad geleefd. De Palatijn bestaat uit drie heuveltoppen: de Germalus, de Palatium en de Velia (klik hier voor de plattegrond Palatijn met de drie heuveltoppen en de twee zijtakken van de Tiber: Vallis Murcia en de Velabrum).

de oorsprong van  Rome
maquette vroege Rome

Hier  een goede Italiaanse site  en een Nederlandse van Wiebe Koopmans over de Palatijn met vele afbeeldingen. Bij de Velabrum is het mandje met Remus en Romulus gestrand en wel onder een vijgenboom: de ficus ruminales. De tweeling werden door een wolvin aan de zuidwestelijke voet van de Palatijn in een grot, de Lupercal, gezoogd. Voor de  ontdekking van de Lupercal in 2007. Bij de ingang, die het Circus Maximus met de Lupercal verbond stond een bronzen beeld van de wolvin met de tweelingen.

Voor meer informatie over de Lupercal klik hier bij de site van  Wiebe Koopmans. Zoals reeds eerder vermeld zijn de resten van de paalhutten niet ver van de Lupercal gevonden, waaronder de zogenaamde Romulushut. Naast deze hut zijn nog de resten van de trap van Cacus te zien.

Video hoorcollege Hut van Romulus professor Kleiner Yale University (begint bij 3.25 minuten)

 hut van Romulus
onder de golfplaten
mouseover

 Romulushut Palatijn

overblijfselen van de hut van Romulus
paalgaten
mouseover

hut van Romulus Palatijn

foto’s: Kwong Yee Cheng  en d_lister_71

Volgens een legende terroriseerde de reus Cacus de bewoners op de heuvels van Rome. Voordat Aeneas nog een voet in Latium had gezet, was de Griekse halfgod Heracles al in Rome geweest. Cacus had de kudde van Heracles gestolen. Precies op de plek aan de oever van de Tiber, waar later de veemarkt (Forum Boarium) is ontstaan. Dit pikte onze Griekse held niet en na een heftige strijd versloeg hij Cacus. De Romeinen waren Hercules zeer dankbaar en richtten een altaar voor hem op.

Deze trap was de opgang vanuit het zuidwesten, vanaf de Lupercal naar de Palatijn. Romulus heeft de drie stammen die op de toppen van de Palatijn woonden tot één volk verenigd. Nadat Romulus, volgens de legende in 753 v. Chr. de stad gesticht had, werd er een muur om de nederzetting van de herders gebouwd: de roma quadrata. Van deze eerste stadsmuur zijn nog enkele resten teruggevonden (zie plattegrond hieronder van de heuveltop Germalus, n. 2). De oudste gebouwen op de Palatijn zijn te vinden in de zuidwestelijke hoek, op de Germalus.

Eén van de oudste gebouwen is de mundus, een rond gebouw dat waarschijnlijk een put is geweest (plattegrond n. 6). Elk jaar werden er na de oogst de eerste geplukte vruchten in de mundus gegooid. Elke vreemdeling die in de stad wilde komen was verplicht om wat aarde van zijn geboorteplek in de mundus te gooien.

Plattegrond van de zuidwestelijke zijde van de Palatijn: de heuveltop Germalus

1. Porta romanula (stadspoort)
2. Resten van de Roma quadrata
3. Fundamenten uit de 8e eeuw v. Chr.
4. Stadspoort
5. Fundamenten onbekende oorsprong
6. Mundus
7. Bron
8. Tempel van Magna Mater Cybele
9. Auguratorium: Augurs bestuderen vogelvluchten om de toekomst te voorspellen

 

overblijfselen van de bron

de bron Palatijn

De tempel van Magna Mater Cybele is tijdens de oorlog tegen aartsvijand Carthago, rond 191 v. Chr., gebouwd. Magna Mater Cybele, de grote moeder, was een godin die vereerd werd in de plaats Troas, in het huidige Turkije, waar Aeneas geboren was (de tempel met het beeld en het beeld zelf). Een bijzondere zwarte steen –waarschijnlijk een meteoriet- is door de ambassadeur van de koning van Pergamon (met als hoofdstad Troas) naar Rome gebracht. De zwarte steen reisde niet onder gunstig gesternte. In de Tiber liep het schip met de zwarte meteoriet vast. Gelukkig kwam er hulp van een Vestaalse maagd, die het met haar maagdelijkheid niet al te nauw had genomen.

De beschuldigde maagd trok met haar gordel het gestrande schip weer vlot en redde zo ook haar eigen leven. De steen werd eerst in de tempel van Victoria geplaatst, maar later werd de steen naar de tempel van Magna Mater Cybele overgebracht. Het beeld van de grote moeder kreeg in plaats van een hoofd de zwarte steen op haar romp. De grote moeder was zeer populair bij de Romeinen. Haar rechtervoet is zo vaak gekust, dat deze menigmaal door een nieuwe vervangen moest worden. Dit gebruik is vele eeuwen later nog terug te vinden bij Maria– en Petrus beelden. De katholieken waren zo verstandig om de rechtervoet van de gekuste heilige van een koperen of zilveren hoes te voorzien, zoals dit onder meer nog te zien is bij het beeld van de H. Petrus van Arnolfo di Cambio uit ca. 1250 in de Sint Pieter. Voor meer informatie over Magna Mater tempel op de Palatijn klik hier bij het Het Magna Mater project.

Magna Mater Museo Palatino
Petrus van Arnolfo di Cambio Sint Pieter ca 1250
mouseover
Magna Mater Museo Palatino

foto’s: Kwong Yee Cheng en NeoFlicks

overblijfselen van het podium van de tempel van Cybele
mouseover

overblijfselen van het podium van de tempel van Cybele Palatijn

Niet ver van de tempel van Magna Mater, stond het huis van Augustus. Meestal wordt dit huis het Casa di Livi (huis van Livia), de vrouw van Augustus genoemd Bij de opgravingen werden loden waterleidingen gevonden met haar voornaam Julia erop. Het huis is rond dertig v. Chr. door Augustus, de eerste keizer, gekocht. De Palatijn was al tijdens het begin van de Republiek een gewilde plek om te wonen. Er was een prachtig uitzicht, de nabijheid van het forum, maar vooral een frisse wind van de zee betekende, dat de elite van Rome hier graag hun huizen liet bouwen.

Plattegrond van het Casa di Livia:
Kaart Casa di Livia en Casa di Augusto

1. ingang
2. atrium
3. vertrekken
4. vertrekken
5. vertrekken
6. triclinium
7. kamers
8. peristylium

 

 Casa di Livia en Casa di Augusto
plattegrond
Casa di Augusto
video huis van Augustus en Livia (3.37 minutes)
reconstructietekening

De Romeinse geschiedschrijver Suetonius, schreef in zijn, ‘Keizers van Rome,’ over het huis van Augustus dat in vergelijking met het paleis van Domitianus zeer bescheiden was.

‘Het viel niet op door grootte of pracht. […] Meer dan veertig jaar gebruikte Augustus dezelfde slaapkamer, niet alleen ’s zomers maar ook ’s winters, al voelde hij wel dat de winter in Rome, waar hij dat jaargetijde in de regel doorbracht, bepaald nadelig was voor zijn gezondheid. Wilde hij eens in afzondering, zonder lastiggevallen te worden, werken, dan had hij daarvoor een geïsoleerd vertrek op de bovenste verdieping, dat hij ‘Syracuse’ noemde of ‘het atelier’. Hier trok hij zich dan terug, of in het buitenhuis van een van zijn vrijgelatenen. Maar wanneer hij ziek was, werd hij verpleegd in het huis van [zijn vriend] Maecenas. […] De soberheid van zijn huisraad en zijn meubilair is duidelijk te zien aan de bedden en de tafels, die tot op heden bewaard zijn gebleven. De meeste zouden nu voor een gewoon burger nauwelijks fraai genoeg zijn. Zelfs het bed waarop hij sliep was volgens de verhalen laag en eenvoudig opgemaakt.’

Geciteerd uit: Jona Lendering, ‘Stad in marmer Gids voor het antieke Rome aan de hand van tijdgenoten’, Athenaeum- Polak&Van Gennep, Amsterdam 2002 blz. 216. De vertaling van deze tekst komt uit: Suetonius, Keizers van Rome (vert. Daan den Hengst) Amsterdam 1999. Klik hier hier bij Wikipedia als u meer wilt lezen over Suetonius.

Hun ‘huizen’ waren paleizen. Ons woord paleis komt van het woord Palatijn. In het tablinum (ontvangstkamers: 22; nummers drie tot en met vijf) en het triclinium (eetkamer, n. 6) zijn nog steeds de wanddecoraties te zien: fresco’s (wandschilderingen op de muur) optisch vergroot. Door realistisch geschilderde architectuur, zoals ramen en zuilen is een doorkijkje te zien op een er achterliggend landschap.

Overzicht van de Palatijn
Video DJI Phantom drone Palatijn (10. 54 minuten)
luchtfoto
plattegrond en overzicht van de Palatijn 1.  Domus Augusta
2.  Circus Maximus
3.  Museum
4.  Paalgaten Romulushut
6.  Tempel Magna Mater Cybele
7.  Tempel van Apollo
8.  Cryptoporticus
9.  Farnesische tuinen
10. Auguratorium
11. Doolhof
12. Toegangscomplex

Casa di Livia
kaart Casa di Livia en Casa di Augusto
Video Casa di Augusto reconstructie (2.39 minuten)
Video Casa di Livia (6.37 minuten)
mouseover

Huis van Livia en Augustus Palatijn

foto’s: Casalech! en antmoose

 

Casa di Livia
Palatijn huis van Livia en Augustus
Casa di Augusto
fresco’s
mouseover
huis van Livia en Augustus fresco's Palatijn

foto (mouseover): Joe Geranio

Casa di Augusto
kaart Casa di Livia en Casa di  Augusto
fresco’s
huis van Livia en Augustus fresco's Palatijn

foto: eyekikas

Na Augustus hebben de keizers Tiberius (regeerde van 14-17 na Chr.) en Domitianus (regeerde van 81-96) de Palatijn ingrijpend veranderd. Tiberius bouwde een groot paleis, de Domus Tiberiana, in de noordwestelijke hoek van de Palatijn (plattegrond VII: domus Tibiana). Caligula (regeerde van 37-41) heeft het paleis van Tiberius nog uitgebreid richting het noordoosten. Het complex heeft twee flinke branden waarvan één onder Nero meegemaakt. Sinds 1520 is het paleis grotendeels onder de grond verdwenen. De kardinaal Farnese liet op de gewelven van het paleis een terras aanleggen. Hierop werd de eerste echte botanische tuin aangelegd (plattegrond n. 9. Belangrijke kunstenaars uit de 16e eeuw zoals Michelangelo, Vignola, Antonio da Sangallo en Zuccari hebben eraan meegewerkt.

De opzet van deze tuin is gebaseerd op de traditionele Romeinse tuin uit de oudheid. De eerste Romeinse ‘tuinen’ waren wijngaarden, die later veranderden in echte tuinen, die men uitsluitend voor eigen plezier gebruikte. Deze tuinen hadden vaak een tuinhuis (casino), een nympheum en volières, zoals dit te zien is bij het paleis van Domitianus in de Domus Augustana. Onder de warme Italiaanse zon werden er in de tuin allerlei gesprekken gevoerd tussen geleerden, kunstenaars en kardinalen waarbij de oude klassieke schrijvers werden aangehaald zoals Cicero, die ca. 1500 jaar eerder in een huis op de Palatijn geleefd had. Heden ten dage is deze tuin nog te bewonderen.

Palatijn in de Oudheid  en de huidige situatie
reconstructie
Video Circus Maximus Altier4 (0.31 minuten)
Video reconstructie Circus Maximus (1.15 minuten)
Video Circus Maximus Khan Academy (2.03 – 2.51 minuten)
Video Ben Hur  1959 (4.17 minuten)
Video Circus Maximus Ben-Hur 2016 trailer
Video DJI Phantom drone Palatijn (10. 54 minuten)
mouseover

Palatijn in de Oudheid en de huidige situatie

reconstructie: University of Virginia en foto: Martin G.Conde

Domitianus heeft de architect Rabirius de opdracht gegeven om op de Palatijn en een deel van de Velia een groot paleis, Domus Flavia, te bouwen. Dit betekende dat veel huizen uit de Republikeinse tijd eerst werden onteigend om vervolgens gesloopt te worden of onder het zand te verdwijnen (bij de site van Wiebe Koopmans  is te zien wat er zoals onder het Domus Flavia lag). Verder werden de Velia en de Palatijn deels afgegraven en geëgaliseerd, zodat er een vlak bouwterrein ontstond. Op dit terrein liet Domitianus tussen 81 en 96 zijn paleis bouwen.

Het paleis van Domitianus
Het paleis van Domitianus Palatijn reconstructie tekening

Het paleis bestaat uit twee delen: één deel is het openbare gedeelte, de Domus Flavia, en het tweede deel is de privé-woning, de Domus Augustana, met een aangrenzend hippodroom of verzonken tuin.

Video hoorcollege Paleis van Domitianus professor Kleiner Yale University (begint bij 33.12 minuten)

Plattegrond van het paleisreconstructie en een reconstructietekening (links Domus Flavia, openbare deel; rechts privé-deel) van het paleis:

1. Peristylium
2. Aula regia (troonzaal)
3. Lararium
4. Basilica
5. Triclinium
6.       Nympheum Domus Augustana
7.       Gevel in de vorm van exedra
8.       Atrium met fontein
9-10. Peristylia

Domus Flavia

Plattegrond en reconstructie

Het openbare deel, de Domus Flavia, is een gebouw waarvan de vertrekken, naar Romeins gebruik, rondom open binnenhof ligt, dat weer worden omgeven door peristylium. In het  binnenhof waren bloembedden en fonteinen. Het geheel van de Domus Flavia is in drieën verdeeld:

1. Drie officiële ontvangstruimten: basilica, ontvangsthal (of aula regia) en het lararium.
2. Binnenhof met zuilengangen en baden
3. Triclinium (eetzaal) met fonteinen en volières.

De basilica, waarvan een deel nu nog te zien is, werd waarschijnlijk gebruikt door de mensen om met verzoeken bij de keizer te komen. De keizer zelf zat bij zulke bijeenkomsten in de apsis. De aula regia, de troonzaal, werd gebruikt voor officiële gebeurtenissen, zoals de ontvangst van ambassadeurs. De keizer zat dan als een dominus et deus, als heer en god, in de apsis op zijn troon. Het lararium (afgeleid van Lares dat wil zeggen de goden die het huis beschermen) was een privé-kapel waar het altaar voor Lares en Minerva stond.

Domus Flavia  met de apsis van de aula regia
plattegrond nummer 2

Domus Flavia met de apsis van de aula regia Palatijn

Het middendeel van de Domus Flavia was een binnenhof met bloembedden en een octagonale fontein, waarvan de fundamenten nu nog te zien zijn. Domitianus was altijd bang voor een aanslag en gezien zijn terreurbewind niet ten onrechte. Daarom gebruikte hij voor het binnenhof van het openbare deel van zijn paleis marmer uit Cappadicio.

restanten van het binnenhof met de octagonale fontein
van de Domus Flavia
plattegrond nummer 1
mouseover

Domus Flavia restanten van het binnenhof met de octagonale fontein Palatijn

foto: maarjakaljulaid

Dit soort marmer is zo fijn en glad dat het net als een spiegel alles reflecteert. Zo zou de keizer een sluipmoordenaar snel zien aankomen. Helaas voor Domitianus, vertrouwde hij zijn eigen vrouw, Domitia, wel. Zij gaf de slaaf Stephanus opdracht om hem te doden. Na zijn dood werd zoals reeds beschreven, zijn ruiterstandbeeld op het Forum Romanum neergehaald. De senaat sprak een damnatio memoria over de keizer uit, die zich als eerste liet aanspreken met dominus et deus. Zo’n damnatio memoria hield in dat elke inscriptie op steen, maar ook de beelden van Domitianus verwijderd werden.

Het triclinium was het derde en laatste deel van de Domus Flavia. Hier werd met hooggeplaatste gasten getafeld. Natuurlijk zat Domitianus hierbij wel op een verhoging in de apsis. Hij mocht immers als deus niet teveel contact met moeder aarde maken. Dit is een oud gebruik dat al van de Etrusken afstamt. Vandaar dat Etruskische tempels altijd op een hoog podium staan. Tijdens een staatsdiner konden de gasten aan beide kanten door de ramen naar de volières met ovale fonteinen kijken en zich vergapen aan allerlei tropische planten en vele rondvliegende exotische vogels.

restanten van de volières met de ovale fontein
plattegrond links van nummer 5
 Domus Flavia de volières met de ovale fontein

foto:habspr

Achter de Domus Flavia liet Domitianus nog twee bibliotheken neerzetten: een Griekse en een Latijnse. Uit opgravingen in de 19e en 20e eeuw is gebleken, dat er onder de vloeren van het triclinium nog kamers van woningen uit de Republikeinse periode zijn. Door middel van een trap kan de huidige bezoeker hier nog een glimp van opvangen.

De Domus Augustana, het privé-gedeelte van het paleis van Domitianus, was veel groter. De Domus Augustana heeft twee verdiepingen en door het verloop van de Palatium en de Velia is er een verschil in hoogte van noord naar zuid van maar liefst elf meter. In het zuiden, het laagste gedeelte was dan ook ruimte voor twee verdiepingen. Hier nog een reconstructie van dit deel van het paleis. Niet minder dan drie binnenhoven zijn op één as achterelkaar geplaatst, met daaromheen allerlei vertrekken. In het meest zuidelijke peristylium, met twee verdiepingen, stonden een ovale fontein met waterbassins, nissen en voetstukken voor beelden. Het paleis sluit in het zuiden af met een grote exedra, die uitkijkt op een grote renbaan: het Circus Maximus, dat ruim tweehonderdduizend bezoekers kon bevatten. Het geheel was bekleed met de duurste soorten marmer en beelden (gemaakt door de beste Griekse beeldhouwers), gouden ornamenten, mozaïeken en tapijten.

atrium met fontein van paleis van Domitianus
groot formaat
Video Drone DJI Phantom
plattegrond nummer 8
mouseover

atrium met fontein van paleis van Domitianus Palatijn

foto’s: Paul (and Mike) en teandkb

De hippodroom (renbaan) of de verzonken tuin, de meningen van archeologen zijn hierover verdeeld, grensde aan de Domus Augustana. De hippodroom werd omgeven door een peristylium dat uit twee verdiepingen bestond. In het midden aan de oostkant was een exedra, die ook twee etages had. De exedra werd door de keizerlijke familie gebruikt.

hippodroom
reconstructietekening
Video drone DJP Phantom  (1.23 – 1.60 minuten)
mouseover

hippodroom Palatijn

foto’s: Neloboix en tp57

Onder keizer Nero (regeerde van 54 – 68) is er een lange ondergrondse verbinding aangelegd: de cryptoporticus. Deze onderaardse gang liep van het paleis van Nero –het gouden huis- naar de Domus Augustana. De gang werd pas in 1870 opgegraven en een deel ervan ligt er nu nog, maar is helaas voor het publiek gesloten. Aan de zuidelijke voet van de Palatijn stond het paedagogium. Waarschijnlijk is dit gebouw een school geweest voor de opleiding van pages aan het keizerlijke hof. (voor meer informatie klik hier bij Wikipedia) Een beroemde graffiti is nog steeds bewaard gebleven, waarbij Jezus als een man met een ezelskop aan het kruis was afgebeeld. Het opschrift bij deze karikatuur luidt: ‘Alexamenos aanbidt zijn God’. Een afbeelding van een gekruisigde Christus met een ezelskop was trouwens gebruikelijk om het christendom te bespotten.

restanten  Paedagogium

restanten Paedagogium Palatinus

Alexamenos aanbidt zijn God
tekening
mouseover

Paedagogium Palatijn Alexamenos aanbidt zijn God

foto: MrJennings en tekening: Wikipedia (engels)

Zou de tekenaar misschien ook nog gedacht hebben aan het hekeldicht van de Griek Xenophanes toen hij deze graffiti maakte? Deze Griekse zanger, dichter en filosoof schreef het volgende:

‘De Ethiopiërs stellen zich hun goden voor met platte neuzen en zwart, de Thraciërs met hemelsblauwe ogen en rode haren. ’[…] ‘als de runderen, paarden en leeuwen [ezels] handen hadden, zouden ze hun goden schilderen gelijk runderen, paarden en leeuwen, en zouden ze lichamen maken die leken op de hunne.’

Geciteerd uit: Luciano de Crescenzo, ‘ Geschiedenis van de Griekse filosofie van de prescocraten tot de neoplatonici’, Bert Bakker, Amsterdam 1991 blz. 104

Mocht dit het geval zijn dan is Alexamenos en niet Christus in deze tekening de ezel. Helaas is een antwoord op deze vraag niet meer te geven en is het niet meer dan een speculatie.

aquaduct aan de oostzijde van de Palatijn
mouseover

aquaduct Palatijn

foto’s: nick.connell en Tiger tiger

Onder het bewind van keizer Septimius Severus (193-211) werd aan de oostkant van de Palatijn het aquaduct hersteld en een badhuis gebouwd. Hiervoor moest er wel een plateau gesteund door tongewelven worden aangelegd. De heuvel aan de oostzijde van de Palatijn liep hier sterk af. Op deze wijze breidde Severus de heuvel uit. Aan de zuidoostzijde volgde een soortgelijke uitbreiding waar hij een paleis liet bouwen.

zicht op de Palatijn vanuit Circus Maximus
plattegrond
nummer 7 en 8 

mouseover
Palatijn vanuit Circus Maximus

foto’s: Oneoverbeta en  Amber Dawn

Tenslotte heeft Septimius nog het Septizonium laten plaatsen. Aan de zuidoostelijke voet van de Palatijn liet de keizer, die uit Afrika kwam, een skene bouwen. Een skene is een wand die in theaters gebruikt werd voor de kleedruimtes van de toneelspelers en die tevens als een decor voor het toneel functioneerde. De reizigers die vanuit het zuiden kwamen –ook die uit Afrika- via de Via Appia zagen als eerste de prachtige zeven verdiepingen hoge skene in dit geval het Septizonium.

Willem van Nieulandt de jonge c. 1635
Maarten van Heemskerck  1539-1560
reconstructie
      Étienne  Dupérac Septizonium 1575 

Het Septizonium (septum zonae oftewel zeven verdiepingen) had zuilen van Afrikaans marmer. Tussen de zuilen waren fonteinen en stonden beelden. In de loop van de tijd werd het Septizonium, gezien al het kostbare marmer een geliefde marmergroeve. In de Renaissance waren er nog slechts drie verdiepingen over en van de beelden was geen spoor meer te bekennen.

plek waar Septizonium stond
prent Septizonium
1582
reconstructie
mouseover
Septizonium Palatijn

bron: Wikipedia en de reconstructie University of Virginia

Een deel van de sloopwerkzaamheden is nog terug te vinden in de goed bewaarde archieven van het Vaticaan. Hierin is te lezen dat de kosten voor de sloop 905 scudi bedroegen. Gelukkig bracht het marmer, dat de sloop opleverde, veel meer op. Drieëndertig blokken werden gebruikt als sokkel voor de obelisk op het plein voor de Sint-Pieter. Honderdenvier marmerblokken werden gebruikt om de zuil van Antonius te herstellen en voor het voetstuk van het beeld van Antonius. De zuilen die uit het Septizonium kwamen, werden in vele kerken en kapellen gebruikt. Heden ten dage is alleen nog aan het plaveisel en aan de bomen te zien welke grondvorm het Septizonium had (klik hier bij de site van Wiebe Koopmans voor meer informatie over het Septizonium).

model Rome met Septizonium
model Rome met Septizonium en Circus Maximus

foto: tabtracer

Als we nog tijd over hebben bezoeken we het museum op de Palatijn. Hier is ondermeer een reconstructie van het dorp op de Palatijn te zien naast  sculptuur en resten van fresco’s. Bij Esko Koskimies zijn vele foto’s van kunstwerken in het Museo Palatino te bewonderen.

Museo Palatino

Museo Palatino Palatijn

Museo Palatino

Museo Palatino beelden

foto: Hiker Bob

Van de geschiedenis van de Palatijn na het verval van het Romeinse rijk is weinig bekend. De gotische koning, Theodorik, heeft in het midden van de 5e eeuw het paleis van Domitianus met de hippodroom hersteld en het tot zijn woning gemaakt. Ook na de val van het West-Romeinse rijk hebben de keizers uit Byzantium (Oost-Romeinse rijk) nog lang deze heuvel als hun plek beschouwd en er zich laten vertegenwoordigen door hovelingen uit Constantinopel. Uiteindelijk kregen de pausen het voor het zeggen. Het lararium van de Domus Flavia werd een kapel, gewijd aan de heilige Caesarius.

Dichtbij het paleis ontstond ook een Grieks klooster en in de oude tempel van Heliogabali kwam een kerk gewijd aan de H. Sebastiaan. De beroemde heilige Sebastiaan was tot de dood veroordeeld omdat hij aan het christelijke geloof bleef vasthouden. De Romeinse boogschutters doorkliefden hem met hun pijlen, maar Sebastiaan stierf niet, integendeel hij herstelde zich op wonderbaarlijke wijze. De toenmalige keizer Diocletianus, die het niet zo ophad met christenen, zag deze christen nog levend en wel en hij gaf opdracht om Sebastiaan dood te knuppelen. De knuppels bleken wel afdoende en zijn lijk werd in de cloaca maxima gegooid.

In de 12e of 13e eeuw heeft ene Gregorius uit Engeland de indrukken van zijn bezoek op schrift gesteld. Nadat hij God dankt en het over de oneindige pracht van Rome heeft, gaat Gregorius verder met …

Want laat dan heel Rome een bouwval zijn, toch kan niets, wat volledig gaaf is, met haar vergeleken worden. Daarom zegt iemand het zo: ‘Niets is vergelijkbaar met u, Rome, hoewel u bijna compleet een ruïne bent. Nu u neergehaald bent kunt u laten zien hoe groots u in ongeschonden toestand was.’ Ik ben ervan overtuigd, dat haar puinhopen ons duidelijk laten zien dat alle goederen op aarde naar verloop van tijd vergaan met  name wanneer Rome, het hoofd van alle wereldlijke goederen, dagelijks verslapt en wankelt.

Uit: Magistri Gregorii narratio de mirabilibus urbis Romae. In de vertaling van Leo Nellissen (1.) Hier te vinden op het internet.

In de 16e eeuw hebben de kardinalen de Palatijn herontdekt en kardinaal Farnese liet de prachtige tuinen aanleggen.

 de tuin van Farnese
de opgang  naar tuin
mouseover

Farnese tuin Palatijn

foto’s: marvinchuang en angelsgermain

 

 de tuin van Farnese
mouseover

Farnese tuin Palatijn

Pas in 1870 kwam het hele gebied in handen van de Italiaanse staat en sindsdien is het een rijke en dankbare groeve voor archeologen, maar ook een geliefd object voor het fototoestel van de moderne toerist.

na de restauratie van de tuin van Farnese  maart 1918
ingang
Video (0.24 minuten)
mouseover
Clivus Palatinus

 

Étienne Dupérac en Luigi Rossini midden 16e en begin 19e eeuw
blik op de zuidzijde van de Palatijn
Pannini midden 17e eeuw
mouseover
Etienne Du Pérac Palatijn ca. 1550

We lopen weer terug via de Clivus Argentarius en gaan naar de kerk van San Giuseppe dei Falegnami die op een bijzondere gevangenis uit de Oudheid is gebouwd: het Mamertinum (klik hier bij de site van Wiebe koopmans voor meer informatie over de Clivus Argentarius).

Clivus Argentarius PalatijnK

foto: falsocc14

De volgende bladzijde