San Clemente

San Clemente
ingang aan de Via Labicana
ingang aan de Piazza di S. Clemente

foto: Kaeru

 San Clemente
plattegrond bovenste en onderste kerk
video (1.25 minuten)
Giuseppe Vasi tekening midden 19e eeuw en anno nu
mouseover
San Clemente Giuseppe Vasi

Aanklikbare plattegronden officiële website (Engels): 
1.  12e eeuw
2. 7e eeuw
3. 1e eeuw

De San Clemente is typerend voor de stad Rome. Het is een kerk uit de Middeleeuwen die gebouwd is op een Romeins gebouw uit de eerste eeuw, daar weer onder ligt een Mithras-tempel uit de 1e v. Chr. Maar voordat we naar de oude gedeeltes afdalen, bekijken we eerst het deel uit de 12e eeuw.

San Clemente
van de 12e  naar de 4e eeuw
San Clemente van de 12e naar de 4e eeuw Rome

Dit deel is trouwens weer gebouwd op een christelijke basiliek uit de 4e eeuw. Paus Clemens, naar wie deze kerk vernoemd is, werd door de Romeinen veroordeeld voor zijn christelijke zendingsijver. Eerst werd hij naar de Krim verbannen, maar daar hij ook hier met groot succes velen tot het christendom overhaalde, waren hardere maatregelen nodig. Met een flink anker aan zijn lijf werd Clemens in de zee gegooid. Wat bleek echter: bij laag water was er een grafkamer te zien die de engelen voor Clemens hadden gebouwd.

fresco San Clemente Rome

Elk jaar, bij laag tij, trokken de christelijke pelgrims naar de plek toe waar de tombe te zien was. Op een keer was in alle drukte een baby achtergebleven die door het snel wassende water werd meegesleurd en onder het wateroppervlak verdween. Een jaar later zagen de pelgrims tot hun grote verbazing hetzelfde kindje, vrolijk bij de tombe spelend, weer terug. Het jongetje werd natuurlijk vernoemd naar de heilige Clemens. In de eerste middeleeuwse kerk, onder de kerk waar we nu staan, is het verhaal van de heilige Clemens door frescoschilders uit de 11e eeuw vastgelegd.

ingangen
Via Labicana 95 en Piazza di S. Clemente
mouseover
San Clemente Via di San Giovanni

foto: Trish-N-Mike

De omheinde ruimte waarbinnen de mis werd gehouden, het schola cantorum, komt nog uit de 6e eeuw. De panelen van deze omheining bevatten nog typische afbeeldingen uit de vroegchristelijke tijd die we al in de kleine catacombe onder de Sant’Agnese fuori le Mura tegen zijn gekomen.

paneel van het schola cantorum
groot formaat
San Clemente paneel van het schola cantorum Rome

foto: HEN-Magonza

Afbeeldingen van de duif, de vis en de wijnrank zie je ook hier terug. Het baldakijn boven het hoofdaltaar komt ook uit de eerste kerk, de kerk die hier onderligt, dus uit de 4e eeuw. Het mozaïek uit de halve koepel van de apsis komt uit de 12e-eeuw en toont de triomf van het kruis. Deze kerk heeft ook een vloer die een mooi voorbeeld is van cosmatenwerk zoals we dit straks ook in de S. Quattro Coronati zullen tegenkomen. Cosmatenwerk: mozaïekkunstenaars van de familie Cosmaten. Zij gebruikten veelkleurig marmer, glas en goud op vloeren, wanden en zuilen.

Ingang aan de Piazza di S. Clemente
binnenhof
mouseover

Piazza di S. Clemente San Clemente

foto: Nata R.

Klik hier voor de plattegrond  straatniveau 12e eeuw

A. Verhoogd middenschip
B. Zijbeuk
C. Cathedra (zetel van bisschop)
D. Absis
E. Altaar
F. Ambonen
G. Koor
H. Transept
I. Narthex of voorhal
J. Atrium of voorhof
K. Oplopende zuilengang
L. Waterbekken

Het interieur wordt door zestien klassieke Ionische zuilen in drie beuken verdeeld.

San Clemente
schip
San Clemente schip Rome

foto: HEN-Magonza

Preekstoel
schola cantorum

foto: HEN-Magonza

absismozaïek
Christus 

absismozaïek San Clemente


Als we richting het binnenhof lopen zien we in de rechterzijbeuk de Cappella di Santa Catharina. Hier heeft de 15e eeuwse schilder Masolino uit Florence een frescocyclus geschilderd  (bij Web Gallery of Art zijn vijf afbeeldingen van de frescocyclus van Masolino te vinden en de kruisiging op de wand achter het altaar).

Cappella di Santa Catharina
plattegrond voorzijde
Masolino
Cappella di Santa Catharina Masolino San Clemente

De laatste restauratie is inmiddels achter de rug zodat we de fresco’s in volle glorie kunnen bekijken. Hierbij zijn trouwens ondertekeningen ontdekt die nu ter weerszijden van de deur te zien zijn. Ter plekke zal ik uitleggen waarom er eigenlijk ondertekeningen gemaakt werden.

Het verhaal dat Masolino schildert, gaat over de heilige Catharina van Alexandrië. Het begint op de linkerwand met haar dispuut met de geleerden dan volgt het missiewerk dat zij verricht en hierna de bekering van de vrouw van Maxentius. Natuurlijk wordt de marteling op het rad van Catharina ook weergegeven, waarbij een engel ingreep en het martelwerktuig brak. Het verhaal eindigt met de onthoofding van de heilige en de engelen die het lijk van haar naar de berg in Sinaï wegvoeren. Voor we afdalen naar de 4e eeuw, nemen we nog een kijkje in het prachtige binnenhof met vier oude klassieke Ionische zuilen.

binnenhof
van de San Clemente

San Clemente binnenhof

Via de sacristie, rechterzijbeuk, dalen we af naar de oude en eerste kerk. We komen dan eerst in de narthex en vervolgens in een lange smalle gang met aan het uiteinde een nis waar onder andere nog een fresco uit de 4e eeuw van Maria met kind is te zien.

fresco san clemente

foto: hardmaj1

Als we daarna bij de apsis verder afdalen, komen we in een Romeins gebouw.

San Clemente Romeins deel

foto’s: Sacred Destinations

Als we nog dieper afdalen komen we in een Mithras-tempel uit de eerste eeuw v. Chr. terecht.

Mithras-tempel
mouseover

San Clemente Mithras-tempel

foto’s: Sacred Destinations

Mithras is lang een geduchte concurrent geweest van de christelijke godsdienst, maar moest eind vierde eeuw toch het onderspit delven.We verlaten de San Clemente, steken de straat over en gaan dan links af in de Via  dei Santi Quattro Coronati, waar we de gelijknamige kerk zullen bezoeken.

Via dei Santi Quattro Coronati

Via dei Santi Quattro Coronati Rome

foto: bloomjune

De volgende bladzijde