Torcello: de Santa Maria Assunta en de Santa Fosca

 

Venetië groot formaat      Dam in de 19e eeuw aangelegd

Foto van dam in de 19e eeuw aangelegd: Dmitri Opekine 

 
Joodse getto     Restaurant   Groot formaat    Rio della Misericordia
Joodse getto Venetië luchtfoto
 
 
Campo Ghetto Nuovo     Campo Ghetto gietijzeren brug   Het woord ghetto is afgeleid van  gietijzer

 

Campo ghetto Nuovo gietijzeren brug groot formaat
Campo Ghetto  Nuova gietijzeren brug Venetië

foto: François de Nodrest / Pantchoa

We lopen vanaf het hotel via het Joodse getto waar we ontbijten en avondeten naar de Fondamenta Nuove. Hier nemen we de snelle boot die langs de Isola di S. Michele, Murano en Burano vaart om te eindigen bij het eiland Torcello. In de klas heb je al het nodige gehoord over dit bijzondere eiland, dat in de 11e eeuw veel belangrijker was en meer inwoners had dan Venetië. Als we uit de boot stappen lopen langs het kanaal naar de kerk.

Vittore Carpaccio ‘Jacht in de lagune’ detail groot formaat     
Vittore Carpaccio 'Hunting in the Lagoon' detail Olieverf op paneel, 75.6 x 63.8 cm. ca. 1495, J.Paul Getty museum
 
Carpaccio ‘Jacht in de lagune’ groot      Detail van de voorgrond 
Vittore Carpaccio 'Hunting in the Lagoon' olieverf op paneel, 75.6 x 63.8 cm. ca. 1495, J.Paul Getty museum

Vittore Carpaccio ‘Hunting in the Lagoon’ olieverf op paneel, 75.6 x 63.8 cm. ca. 1495, J. Paul Getty museum.
Het oorspronkelijk paneel is  in tweeën gezaagd.
‘Twee Venetiaanse dames’ olieverf op paneel, 94 x 63 cm, ca. 1495, Correr museum Venetië 

 

De lagune van Venetië groot formaat          De lagune en de zee
 
De lagune groot formaat       Luchtfoto van de lagune      Zicht op Santa Maria Assunta     Video drone (1.55 minuten)
 

 

Boothalte Torcello en het kanaal naar de Santa Maria Assunta 
mouseover
Boothalte Torcello Venetië

foto: gabrilu 

 
Het pad van boothalte naar Santa Maria Assunta     Pad groot

foto: Mike Guo

 
Torcello met zicht op de Santa Maria Assunta    Torcello     Campanile
mouseover
Torcello met zicht op de campanile van de Santa Maria Assunta
 
Santa Maria Assunta  Torcello groot formaat              Zijkant en achterzijde groot formaat

Foto: AreKev

Door een speling van moeder natuur slibden de kanalen van het eiland dicht en dit betekende het einde van een bloeiende economie. Hierdoor zijn de twee oude kerken op Torcello nooit verbouwd in een meer eigentijdse stijl.

 
Santa Maria Assunta en de Santa Fosca
mouseover
Santa Maria Assunta and the Santa Fosca aerial Torcello
 
 
Joseph Karl Stieler  ca. 1810
Joseph Karl Stieler Santa Maria Assunta Santa Fosca Torcello ca. 1810
 
 

De kathedraal, Santa Maria Assunta (Maria Hemelvaart), komt uit de 7e eeuw, maar is wel in de 9e en 11e eeuw herbouwd. De oorspronkelijke kerk had drie beuken en slechts één ronde apsis (later zijn er nog twee bijgebouwd). Dus een typisch vroegchristelijke Romeinse basiliek die ook in Grado en Ravenna te vinden is. Van het baptisterium uit de 7e eeuw is weinig overgebleven, alleen de omtrek van de muur en enkele basementen van zuilen. Het oorspronkelijke baptisterium (acht zuilen met een koepel) lag aan de voorzijde van de kathedraal (klik hier voor de plattegronden van de Santa Maria Assunta en de Santa Fosca).

 
Santa Maria Assunta   Resten van het oorspronkelijke Baptisterium   Reconstructie Baptisterium     Apsis     Plattegrond met uitleg    Crypte
Video Torcello en de Santa Maria Assunta (6.55 minuten)
mouseover
Santa Assunta facade Torcello

Het baptisterium was meer gebaseerd op het baptisterium van Lateraan in Rome. Bij de restauratie van de Santa Maria Assunta in 1895  is een inscriptie gevonden. Hieruit bleek dat de kerk gewijd was aan Maria en gesticht onder keizer Heraclius. De patriarch van Ravenna, Isac, had in 639 opdracht gegeven tot de bouw. De plattegrond is grotendeels bewaard gebleven, toch is er weinig te zien van het oorspronkelijke materiaal. De muur van de centrale apsis en het lagere deel van de ingangsmuur zijn nog uit de 7e eeuw.

De originele vloer ligt onder de huidige. In 1929 is het oorspronkelijke altaar bij opgravingen gevonden en weer teruggeplaatst. In 864 onder bisschop Adeodato zoals de kroniek van Johannes Diaconus vermeldt, is de kerk verbouwd. De twee zij apsissen en de crypte zijn na 864 gebouwd en waarschijnlijk komt de buitenmuur ook uit deze tijd. De Santa Maria Assunta, heeft in 1008 onder de bisschop en latere Doge Orso Orseolo het huidige uiterlijk gekregen. In deze tijd is de vloer verhoogd. De bovenste zuidelijke wand kreeg vensters, waardoor er één lichtbeuk in het schip kwam. Deze bovenste ramen aan de zuidzijde hebben nog steeds de originele stenen scharnieren waar de houten luiken aan bevestigd zijn. De scheibogen zijn de stenen bogen uit de 11e eeuw. Wel zijn twee kapitelen, aan de rechterkant van het schip hergebruikt.

Santa Maria Assunta groot formaat           Groot formaat      Vloer en apsis
Santa Maria Assunta schip met zicht op hoofdaltaar en apsis Torcello

Het interieur is betrekkelijk sober, heel anders dan de San Marco. In de conga van de apsis is een mozaïek van Maria met Kind aangebracht.

Santa Assunta interieur Torcello schilderij
 
Maria met kind en apostelen conga groot formaat
Santa Assunta Maria met kind en apostelen conga
 
Maria zicht op de  apsis   Koorhek
mouseover
Torcello Santa Maria Assunta mozaïek Maria
 
 
Linker zijbeuk en de cosmaten vloer         Vloer detail
Santa Assunta linker zijbeuk Torcello
 
Rechter zijbeuk apsis groot formaat
Santa Maria Assunta Rechter zijbeuk en zicht op apsis Torcello
 
Rechter zijbeuk apsis groot formaat
Santa Assunta rechter zijbeuk apsis mozaïek Torcello

 

Rechter apsis 9e eeuw      Christus tussen de aartsengelen
Torcello Santa Maria Assunta mozaïek rechter apsis zijbeuk Christus

Christus tussen aartsengelen Michaël Gabriël Nicolaas, Ambrosius, Augustinus, Martinus

Als we in de Santa Maria Assunta zijn, zullen we vooral de bijzondere mozaïeken over de Apocalyps bekijken.

Westwand details     Groot formaat    Westwand groot formaat
mouseover
Santa Maria Assunta mozaïeken Laatste Oordeel Torcello

Helaas zijn er in de 19e eeuw  hele stukken van de mozaïeken weggehaald en  door kopieën vervangen. De kerkbezoeker werd er als hij de kerk verliet fijntjes aan herinnerd, dat hij aan de Dag des Oordeel moest denken. Lezen kon hij bijna nooit, maar de plaatjes die als een stripverhaal gerangschikt zijn, begreep hij maar al te goed.

De kruisiging groot formaat
Santa Maria Assunta mozaïek Kruisiging van Christus Torcello
 

 

De lege troon groot formaat
Santa Maria Assunta mozaïek Laatste Oordeel detail: de lege Troon Torcello
 
 
Christus redt zielen uit het voorgeborchte van de hel
Santa Maria Assunta mozaïeken Laatste Oordeel detail: Christus redt zielen uit het voorgeborchte van de hel Torcello

 

Laatste Oordeel groot formaat        Detail: Christus
Santa Assunta groot detail Laatste Oordeel mozaïeken Torcello

foto: Cameraphoto Arte, Venice/Art Resource, NY

 
Laatste Oordeel onderzijde groot formaat
anta Assunta groot detail Laatste Oordeel onderzijde mozaïeken Torcello

foto: Julia Kostecka 

De opstanding van de doden, de engel die de zielen woog, maar vooral de afschuwelijke gebeurtenissen in de hel moeten grote indruk op de kerkganger gemaakt hebben. Temeer daar afbeeldingen zeldzaam waren in de middeleeuwen.

De Santa Fosca

De heilige Santa Fosca groot formaat
mouseover
Santa Fosca reliëf sculptuur heilige Fosca Torcello

Naast de kathedraal Santa Maria Assunta staat een kleine kerk de Santa Fosca (plattegrond, opstand en dwarsdoorsnede). Dit kerkje is een mausoleum speciaal gebouwd voor de H. Fosca.

Santa Fosca groot formaat          Achterzijde van de Santa Fosca         Apsis
Santa Fosca facade Torcello

Een martelares die in 1011 naar het eiland gebracht is, althans haar  botten. Deze kerk is niet alleen een martyrium, maar werd ook voor bepaalde ceremonies gebruikt en natuurlijk voor de aanbidding van de relieken.

Santa Fosca
Santa Fosca facade Torcello

foto: VT_Professor

In de Santa Fosca kwamen niet zoveel gelovigen tegelijk bij elkaar dus een kleine centraalbouw was het meest geschikte bouwtype. Het Romeinse model werd overgenomen waarschijnlijk van de S. Stefano. Toch zijn in de Santa Fosca ook byzantijnse invloeden te zien zoals de Galla Placidia in Ravenna die net als deze kerk een Grieks kruis heeft als plattegrond. Een ronde koepel bekroont de kerk.

Santa Fosca groot formaat      Dwarsdoorsnede
Santa Fosca interieur Torcello

 

De koepel van de Santa Fosca en de houten koepel       Houten koepel     Groot formaat     Buitenkant

Een Grieks kruis met een koepel is één van de belangrijkste kenmerken van de byzantijnse architectuur. De Hagia Sofia uit het begin van de 6e eeuw is hier wel het meest beroemde voorbeeld van. Het Griekse kruis met een koepel werd ook in de Venetiaanse architectuur een dominant thema. Natuurlijk wilden de bouwers van de Santa Fosca ook een koepel, maar de constructie was niet al te stevig. Zo bouwden zij een houten koepel die aan de buitenzijde nog werd verhoogd: een veilige en goedkope oplossing.

De portico rond de Santa Fosca komt uit de 12e eeuw. In de portico wordt het Griekse kruis veranderd in een octagonaal met vijf traveeën aan elke zijde en drie aan de diagonale zijden. De afwisseling van ronde en polygonale zuilen bij de portico is een aardige variatie. Bovendien zijn de bogen aanzienlijk verlengd dit in tegenstelling tot het interieur van de Santa Fosca. De portico heeft duidelijk een verticaal accent zodat het oog naar de bovenliggende bouwdelen wordt geleid. Het geheel lijkt een ingewikkelde massa van verschillende bouwonderdelen met een climax in het midden die toch in perfecte harmonie is. Dit is een kenmerk van 6e eeuwse byzantijnse architectuur die ook in Ravenna te vinden is o.a. bij de San Vitale.

Portico Santa Fosca
mouseover
portico Santa Fosca Torcello

foto’s: forgia1

We zullen ter plekke om dit kleine kerkje heen lopen. Het exterieur aan de achterzijde, de oostkant, bij de apsis is van eenvoudig baksteen, maar wel rijk gedecoreerd. Het hondetand motief wordt vaak gebruikt in vroegchristelijke veneto-byzantijnse kerken hoewel bijna nooit aan de buitenzijde zoals bij de Santa Fosca. De combinatie rode baksteen en wit marmer komt vaak voor en wordt veelvuldig gebruikt in de Venetiaanse architectuur. De San Marco heeft er aan de buitenzijde in de 11e eeuw ook zo uitgezien, voordat het grootscheepse decoratieprogramma dat eeuwen heeft geduurd begonnen was. De Santa Fosca is een vroeg en belangrijk voorbeeld van de Byzantijnse architectuur in de lagune.

Apsis hondentand motief      Groot formaat
mouseover
Santa Fosca apsis exterieur Torcello

foto (mouseover):  Gio Vencato

Voor we het eiland verlaten beklimmen we nog de campanile waar je een prachtig uitzicht hebt.

De campanile en het uitzicht
mouseover
Campanile Santa Assunta Torcello

foto’s: Lispanico – Federico Gherlenda

De weg terug van Torcello via het Canal Grande. Het Canal Grande is oorspronkelijk een slingerende rivier geweest die zich een weg baande door de moerassige lagune. Het is van oudsher de belangrijkste verbinding geweest. Nu nog is het een drukte van jewelste.

Venetië luchtfoto groot formaat      Video Venetië per Drone (4.04  minuten)
Ignazio Danti Kaart Venetië fresco 1580- 1583 Galleria della Carte Geografiche Vaticaan
 
Michele Marieschi ‘Rialtobrug vanuit het zuiden’groot formaat    Details: Brug     Gondel    Linkeroever     Rechteroever
Michele Marieschi 'Rialtobrug vanuit het zuiden' 18e eeuw olieverf doek, 56 x 84,7 cm, privécollectie

Michele Marieschi ‘Rialtobrug vanuit het zuiden’ 18e eeuw, olieverf doek, 56 x 84,7 cm, privécollectie

 
Canaletto ‘De ingang van het Canal Grande’ 49.6 x 73.6 cm, olieverf op doek  ca.1730 Museum of Fine Arts, Houston groot formaat
Edward Pritchett ‘De kerk van de Salute’ Sotheby’s, New York, oil on canvas, 92 x 143 cm 19th century
Canaletto 'De ingang van het Canal Grand' 49.6 x 73.6 cm, olieverf op doek  ca.1730 Museum of Fine Arts, Houston

Het kanaal is vier kilometer lang en heeft een breedte van dertig tot zeventig meter en is vijf meter diep. Er zijn drie bruggen over dit brede kanaal, waarvan de Rialto brug met zijn winkeltjes wel de meest bekende is. De meeste paleizen aan het Canal Grande zijn vijfhonderd jaar oud. Het was een geliefde plek om te bouwen, kostbaar dus waardoor de meeste huizen ook met recht palazzi genoemd kunnen worden.

Canaletto’s visie en de huidige Rialto brug en een  video reconstructie (1.55 minuten) 
mouseover
Canaletto Rialto brug Venetië
Als je op de boot staat, laat de geschiedenis van de architectuur zich perfect aflezen aan de gevels van de palazzi langs het Canal Grande. We zullen in het programma over architectuur nog verschillende palazzi langs het Canal Grande bekijken, maar dan wel vanaf aanlegsteigers en smalle doodlopende steegjes.

De onderstaande chronologische volgorde is helaas niet de route die we varen. Voor de vaarroute lees de vetgedrukte nummers tussen de haakjes, nummer 1 zien we eerst etc. De typische Veneto- Byzantijnse stijl uit de 13e eeuw is o.a. te zien bij de Ca’ da Mosto (met name de begane grond; foto: dvdbramhall) één van de oudste palazzi aan het kanaal. Dit geldt ook voor de Fondaco dei Turchi uit de 13e eeuw dat we al vrij snel aan stuurboord zullen zien.

Mosto facade    Facade aan de landzijde    Begane grond     Eerste verdieping reliefs

foto:  Javier Pereda

 
Fondaco dei Turchi groot formaat
Fondaco dei Turchi Venetië

Eén van de indrukwekkendste huizen  dankt zijn naam aan het goud waarmee het huis oorspronkelijk bekleed was. Dit huis uit 1420 is een mooi voorbeeld van de gotiek in Venetië.

Ca’d’Oro groot formaat
Ca' d'Oro Venetië

Klik hier voor het vervolg van dag 1