San Trovaso, Gesuati, Santo Stefano, Scala Contarini del Bovolo en de Ca’Loredan en Ca’Farsetti

Fondamenta Zattere
Fondamenta Zattere Rio San Trovaso Venetië

We lopen langs de Fondamenta Zattere naar de S. Trovaso en zien dan de Rio San Trovaso liggen waaraan de gelijknamige kerk ligt.

Rio San Trovaso en de Rio del Ognissanti groot formaat
gondelwerf
Rio San Trovaso Rio del Ognissanti Venetië

Foto: Magda Banach

San Trovaso aan de Rio Trovaso groot formaat
San Trovaso Rio Trovaso Venetië

Hier is nog een van de weinige werven waar gondels gemaakt worden. Het maken van een gondel is zeer tijdrovend. Het kost een paar maanden en er worden maar liefst acht verschillende houtsoorten gebruikt.

San Trovaso schip met zicht op koor groot formaat
mouseover
San Trovaso schip met zicht op koor Venetië

Deze kerk heeft twee voorgevels omdat de kerk precies op de grens lag van twee partijen: de Castellani en de Nicoletti. Deze partijen uit het volk hadden ruzie met elkaar, dit heeft zelfs tot de 19e eeuw geduurd. Natuurlijk wilden de rivaliserende partijen niet door één deur de kerk binnengaan. De gekozen oplossing twee voorgevels dus twee deuren lag voor hand. De zuidelijke deur was voor de Castellani de westelijke voor de Nicoletti.

De kerk heeft twee schilderijen van Jacopo Tintoretto, maar ook werk van zijn zoon. Daarnaast is er nog een goed voorbeeld van de internationale stijl met een schilderij van Giambono ‘De H. Chrysogonos te paard.’ 

Jacopo Tintoretto ‘Laatste Avondmaal’ kapel van het sacrament ca. 1556-1558
Jacopo Tintoretto 'Laatste Avondmaal' San Trovaso kapel van het sacrament ca. 1556-1558

Ook in dit Laatste Avondmaal, net als in de San Marcuola, is Tintoretto nog sterk onder de invloed van de poligrafi. Het zij hier nog maar even herhaald dit waren schrijvers die voor het gewone volk schreven vaak met volkse humor, spot en doorspekt met volkse uitdrukkingen. De komedieschrijver Andrea Calmo, een poligrafi, schreef een lofrede op Tintoretto. Calmo spreekt met waardering over een aantal facetten van Robusti’’s werk waaronder met name het snelle schilderen, het zogenaamde prestezza:

‘Maar het spelen met je penselen en een kleine beetje witlood en eiwit portretteren een figuur naar de natuur in een half uur, en god wie hoeveel schoenmakers, kleermakers en bouwers je in twintig jaar kunt vinden die nauwelijks zouden leren om de kleuren aan te brengen.’

Geciteerd uit: Tom Nichols, ‘Tintoretto Tradition and Identity,’ Reaktion Books, London, 1999 blz. 77

De rugfiguur die de wijnkruik pakt, is een inleidend figuur in het verhaal. De figuren uit de lagere klasse staan in scherp contrast tot de rustige en geïdealiseerde Christusfiguur net als in het eerste Laatste Avondmaal van Tintoretto in de San Marcuola. In de ogen van de ‘serieuze’ critici waren dergelijke stadse en volkse pummels een affront. Zo vonden de schilders Félibien en Poussin, dat Tintoretto zijn onderwerp niet waardig had aangepakt. De classicst, Lanzi, schreef in 1792 dat de apostelen van Tintoretto gemakkelijk voor gondeliers kunnen worden aangezien.

Michele Giambono

De internationale gotiek is een stijl die na 1350 in Parijs aan het hof ontstaat en zich over Europa heeft verspreid. In het algemeen is deze stijl vrij gemakkelijk te herkennen aan de fraaie sierlijke lijnen van de figuren. In dit schilderij uit het begin van de 15e eeuw wapperen het gewaad en de vlag van de ridder sierlijk.

Michele Giambono‘De H. Chrysogonos te paard’ ca. 1450 groot formaat
Michele Giambono ‘De H. Chrysogonos te paard’ San Trovaso Venetië

In Venetië is de renaissance pas laat begonnen; de gotiek maar vooral de Byzantijnse kunst hebben nog lang stand gehouden. Een goed voorbeeld van vroeg-renaissance is ook in deze kerk te vinden namelijk in een kleine kapel waar voor een altaar enkele panelen zijn uitgehakt waarschijnlijk uit 1470.

Gesuati

We lopen verder naar het westen. Aan de Zattere ai Gesuati ligt de gelijknamige kerk.

Zattere ai Gesuati groot formaat
Zattere ai Gesuati Venetië
Gesuati
Gesuati kerk Venetië
 
Gesuati facade groot formaat
bovenaanzicht
Gesuati facade Venetië

Foto: Davide De  Martin

In deze kerk gesticht door de jezuïeten, maar nu in handen van de dominicanen heeft Tiepolo gewerkt. Een groot plafondstuk, maar ook een schilderij is van zijn hand. We zullen deze werken nader bekijken.

Gesuati interieur groot formaat
mouseover
Gesuati schip Venetië

Het plafondstuk bestaat uit drie grote panelen. Het onderwerp gaat over de stichter van de orde der Dominicanen. Nadat de Dominicanen deze kerk hadden overgenomen van de Jezuïeten gaven zij Tiepolo opdracht het plafond van fresco’s te voorzien. Binnen stucreliëfs zijn er drie grote panelen op het plafond te zien en wel Apotheose van de H. Dominicus, Instelling van de rozenkrans en tenslotte De H. Dominicus zegent een dominicaner monnik. Het middelste paneel geldt als een zeer goed werk van de schilder. We zullen ter plekke bespreken waarom Tiepolo wel sterk beïnvloed moet zijn door het plafondstuk van Paolo Veronese dat we net in de S. Sebastiano gezien hebben.

plafond groot formaat
Tiepolo ‘Zegening van de heilige Dominicus’  groot formaat
Gesuati plafond Tiepolo 'Zegening van de heilige Dominicus' Venetië
Tiepolo  inzoomen
mouseover
Gesuati kapel Tiepolo 'Maria met drie heiligen' Venetië

Foto: Jill Clardy

‘Boven het eerste altaar aan de rechterkant is een schilderij in olieverf op doek van G.B. Tiepolo [groot formaat] . Hoewel het werk al in december 1739 was voorbereid, werd het voltooide schilderij pas in 1748 in de kerk geïnstalleerd. Drie vrouwelijke Dominicaanse heiligen zijn afgebeeld en wel: Catharina van Siena staat aan de linkerkant zij houdt een kruis vast met de gekruisigde Christus. Roos van Lima, staande aan de rechterkant, met het Christuskind, die een roos vasthoudt en Agnes van Montepulciano (die pas in 1726 heilig verklaard was), zittend met een klein kruis in haar hand.’  De drie  heiligen zijn van de Madonna  afgewend terwijl de Madonna in zichzelf gekeerd  ook niemand lijkt te zien.

Bron: Wikipdia (vrij vertaald)

We lopen naar het noorden en bij de Accademia steken we het Canal Grande over naar de Santo Stefano.

brug bij Accademia groot formaat
brug oversteken
brug bij de Accademia over Canal Grande

Foto: Christian Wilt

Santo Stefano

Campo Santo Stefano groot formaat
Campo Santo Stefano Venetië

Foto: L F Ramos-Reyes

Aan de rand van het Campo Santo Stefano, een van de gemoedelijkste pleinen van Venetië vinden we de gelijknamige kerk. Werken van beroemde Venetiaanse kunstenaars sieren de kerk die zes maal opnieuw ingewijd moest worden, omdat ze door moord en doodslag ontheiligd was. De kerk is opgedragen aan de heilige Stephanus die gestenigd werd.

Portaal Bartolomeo Bon groot formaat  facade
Eduard van de Nül  ‘St. Stefan’ freie auffassung 1845
Santo Stefano Portaal Bartolomeo Bon Venetië

foto: Zairon

Zijn martelaarschap werd in de zeventiende eeuw door Sante Peranda verbeeld, maar het schilderij werd nooit voltooid. Als je binnenkomt, moet je naar boven kijken, het plafond is zeer bijzonder, althans voor mensen van de terra firma. Het is gebaseerd op de kiel van een schip, iets wat je vaker in deze stad die leefde van de zeevaart en handel aantreft.

Santo Stefano plafond groot formaat
Santo Stefano plafond Venetië
Santo Stefano  zijbeuk inzoomen
mouseover
Santo Stefano schip Venetië

De belangrijkste kunstwerken bevinden zich in de sacristie (aan de oostzijde van de zuiderbeuk). Hier zijn twee late werken van Tintoretto te zien uit ca. 1580 een Christus in de tuin van Gethsemane en een Laatste Avondmaal. Helaas zijn deze grote doeken erg donker, maar met behulp van enkele munten gaat het licht aan zodat er toch wel redelijk wat te zien is.

Santo Stefano sacristie groot formaat
Santo Stefano sacristie Venetië

Aan de andere kant van de kerk in de doopkapel heeft Antonio Canova nog een Griekse stèle voor zijn mecenas Giovanni Falier gemaakt. Canova was een beeldhouwer uit de 18e en begin 19e eeuw die zeer perfectionistisch en op klassieke wijze beeldhouwde.

Scala Contarini Bovolo groot formaat
Scala Contarini Bovolo Venetië

We vervolgen onze weg en lopen een calle in die uitkomt op het Campo Manin. Op het einde van deze calle staan we voor een wonderbaarlijke trap genaamd Scala Contarini del Bovolo oftewel de slakkentrap.

Scala Contarini del Bovolo 

de trap en de slak
mouseover
Scala Contarini del Bovolo Venetië

We kopen eerst een kaartje en beklimmen dan deze gotische trap. Bovengekomen heb je een prachtig uitzicht over de rode daken en de labyrintachtige kronkelende straatjes.

Scala Contarini del Bovolo groot formaat  detail
youtube
Scala Contarini del Bovolo Venetië
Scala Contarini del Bovolo groot formaat
Scala Contarini del Bovolo Venetië

Foto: Magda Banach

Ca’Loredan en Ca’Farsetti

We lopen naar het westen waar je langs een deel van het Canal Grande kunt lopen. Hier is het stadhuis van Venetië dat uit twee  palazzi bestaat namelijk Loredan en Farsetti. We keren terug naar de begintijd, de 13e eeuw, van de bouw van stenen palazzi. Deze twee paleizen zijn de oudste in de stad. De plattegronden van deze stadspaleizen zijn zoals gebruikelijk in Venetië: diep en in het midden een breed deel geflankeerd door twee smalle zijkanten. Iets wat gebaseerd is op het Fondaco dei Turchi. De stijl is duidelijk veneto-byzantijns.

Ca’Loredan (links) en Ca’ Farsetti (rechts) groot formaat
tegenwoordig in gebruik als gemeentehuis
Ca'Loredan en Ca'Farsetti Venetië

Dit kunnen we nu voor het eerst van zeer dichtbij zien. Tevens kun je zien hoe een androne er uitziet. Als we deze paleizen vergelijken met het Fondaco dei Turchi dan zul je zien dat er duidelijke overeenkomsten zijn.

Fondaco dei Turchi groot formaat
Fondaco dei Turchi Venetië

Als je op de steigerplanken gaat staan kun je zien dat de bovenste verdiepingen uit latere tijden stammen. Dit is bij bijna alle palazzi het geval. Door ruimtegebrek was er nauwelijks nog aan een nieuw kavel te komen, de bouwgrond was onbetaalbaar geworden. Goethe die deze stad in de 18e eeuw natuurlijk ook bezocht heeft, merkte in dit verband het volgende op:

‘De huizen groeien naar boven net als dichtbij elkaar geplante bomen, en zijn gedwongen naar boven te gaan, daar hun een groei in de breedte geweigerd is.’

Goethe, Italian Journey 1786 -1788, (1970 editie) p. 77

Ca’Loredan  groot formaat
Ca'Loredan Venetië

 

Ca’Farsetti groot formaat
Ca'Farsetti Venetië

 

John Ruskin ‘Zelfportret’ 1873
John Ruskin Zelfportret 1873

Als je goed kijkt, kun je de overgang van de veneto-byzantijnse stijl naar de gotiek al bij de bogen op de eerste verdieping zien. Ruskin heeft in 1851 een beroemd boek over Venetië geschreven: ‘The Stones of Venice (klik hier om het boek te lezen)’. In zijn boek kwam hij met de ‘orden’ van Venetië. Deze orden moeten de overgang verklaren van de veneto-byzantijnse naar de gotische stijl. Ruskins theorie is prachtig, maar niet gebaseerd op historische feiten. Ruskin noemt de zes orden en wel de volgende:

  • de eerste orde is de verlengde boog (byzantijnse n. 1).
  • de tweede orde is een boog waarbij alleen bij de bovenzijde een spitse vorm is aangebracht (n. 2).
  • de derde orde heeft zowel aan de binnenzijde als de buitenzijde een spitse vorm. Bovendien is de gebogen lijn niet consequent, maar wordt in een andere richting verbogen (n. 3).
  • de vierde orde is een boog met een driepas (n. 4).
  • de vijfde orde heeft ook een driepas maar nu wel binnen een eenvoudige boog (n. 5).
  • de zesde orde heeft nog een versiering op de spits: een soort hogel  (n. 6).

Dit ontwikkelingsschema zit wel mooi in elkaar, maar de werkelijke ontwikkeling is veel grilliger gegaan. Ruskin zelf was zich hier ook bewust van. De vierde en vijfde orde zijn volgens Ruskin kenmerkend voor de ‘volwassen’ gotiek.

Campo S. Barnaba panorama groot formaat
mouseover
Campo S. Barnaba Rio Barnaba Venetië
Foto panorama: ZIGGUI
 

We lopen terug naar het zuiden en steken de Ponte dell’’Accademia weer over. Via het Campo S. Barnaba komen we bij de Fondamenta (kade) Rezzonico. Hier is de ingang aan landzijde van het Ca’Rezzonico. De hoofdingang aan het Canal Grande is alleen met de boot te bereiken.

Fondamenta Ca’Rezzonico ingang landzijde
Fondamenta Ca'Rezzonico Venetië
 

Klik hier voor het vervolg van dag 6